Bogorodica Ljeviška – biser naše kulture, vršnjakinja pariske katedrale Notr Dam, uništena je u pogromu 2004 g.

0
717
Foto: printscreen

Zvonik najstarije crkve u Prizrenu, Bogorodice Ljeviške, koja je u albanskom pogromu nad Srbima na Kosovu i Metohiji u martu 2004. godine teško oštećena zajedno sa još 35 pravoslavnih crkava i hramova, obnovljen je u junu 2020. godine.

Bogorodica Ljeviška u Prizrenu i dalje je okružena bodljikavom žicom koja nas seća na rušilački pohod Albanaca sa Kosova i Metohije u martu 2004. godine, kada je od 17. do 19. marta proteran je veliki broj Srba i drugog nealbanskog stanovništva, spaljene njihove kuće i oskrnavljeni srpski kulturno-istorijski spomenici.

Ministarstvo za kulturu i informisanje Srbije za neophodne radove na zvoniku opredelilo je 2,2 miliona dinara. Pripremni radovi izvedeni su krajem 2019. i početkom 2020. godine, a realizacija je planirana za proleće. Usled pandemije Kovid-19, realizacija je ponovo odložena do ukidanja vanrednog stanja, saopštilo je resorno ministarstvo.

Radovi su započeli 12. juna i obuhvatali su sanaciju i rekonstrukciju zvonika, da bi 13. juna bilo podignuto zvono i izvedeni radovi na njegovom uležištenju. Ujedno su obavljeni zamena oštećenog olovnog krovnog pokrivača, čišćenje trotoara i uređenje crkvene porte, navodi ministarstvo i dodaje da je projekat sproveden u cilju očuvanja i predstavljanja srpske kulturne baštine sa Kosmeta, te jačanja kolektivne svesti o značaju sopstvenog nacionalnog identiteta i kulturnog nasleđa.

Etnički motivisano nasilje nad Srbima u martu 2004. godine odigralo se pred očima sveta, tačnije pred dve međunarodne misije – vojnom misijom Kfora koja je u južnoj srpskoj pokrajini imala 38.000 vojnika iz 39 zemalja i civilnom misijom UNMIK koja je brojala 8.000 policajaca iz 52 zemlje.

Marta 2004. crkva je zapaljena iznutra, oltarski prostor je oskrnavljen, a časna trpeza razbijena. Freske su pretrpele velika oštećenja.

Bogorodica Ljeviška je 2006. godine upisana na UNESKO listu svetske kulturne baštine, ali ni posle 16 nije obnovljena, iako spada u međunarodno kulturno nasleđe. Jedan je od najlepših i najvrednijih spomenika srpske srednjovekovne umetnosti i kulture, a vršnjakinja je pariske katedrale Notr Dam.

Da Vas podsetimo:  Startup je gubljenje vremena. Ne izmišljajte, već kopirajte.

Bogorodičina crkva u Ljeviši, jednom od najstarijih delova Prizrena, pregrađena je i dograđena 1307. godine, na mestu stare bazilike koja je ležala na još starijim temeljima vizantijske crkve. Obnovio ju je kralj Milutin uz pomoć prizrenskih episkopa Damjana i Save između 1306. i 1309. godine.

Tada je arhitekta, protomajstor Nikola sa svojim dunđerima podigao hram sa pet kupola kojem je dodata priprata sa spratom, a nad njim i zvonik koji stremi visoko iznad kuća Prizrena i naglašava duhovni centar u gradu. Ikone je živopisao Mihailo Astrapa.

Po padu Srbije pod Turke, Bogorodica Ljeviška je jedno vreme bila hrišćanska bogomolja, o čemu svedoči zapis nepoznatog učenog muslimana koji je na arapskom jeziku urezao stih: „Zenica oka moga gnezdo je tvoje”.

U džamiju je pretvorena pre 1756. godine kada je dobila naziv Džuma-džamija, a za vreme turske vlasti, freske su izubijane čekićem, pokrivene malterom i prekrečene. Tek 1912. godine, posle oslobođenja Prizrena, hram je ponovo postao hrišćanski, a freske su otkrivene 1950-ih godina dok su radovi na njihovoj restauraciji trajali su do 1976. godine. Početkom 21. veka freske su ponovo pretrpele velika oštećenja i pored prisustva međunarodnih snaga.

Najstarije sačuvane freske u crkvi Bogorodice Ljeviške datuju se u treću deceniju 13. veka. Sve ostale freske delo su slikara vođenih majstorom Astrapom, i nastale su između 1307. i 1313. godine. Sve te freske su izubijane čekićem u vreme Osmanlija, restaurirane u prošlom veku a u ovom veku ponovo uništene.

Ostaci najstarijeg živopisa u Bogorodici Ljeviškoj potiču iz vremena Svetog Save, odnosno perioda između 1220-1230. godine.

Veliki vizantijski pokret duhovne obnove potekao je iz Carigrada, kojim je u to doba vladala dinastija Paleologa, a najviše su se isticale prestonice – Carigrad, Solun i dvor kralja Milutina u Srbiji. Kralj Milutin je 1299. postao član najuže carske porodice, kada je postao zet Andronika II oženivši njegovu ćerku Simonidu, koja je tada imala samo pet godina.

Da Vas podsetimo:  Od Ćuprije do Skadra – sećanja mog pradede

Milutin je od Srbije stvorio jedno od najjačih žarišta kulturne delatnosti, a u umetnosti je bio više nadahnut tradicijama vizantijske umetnosti, nego nasleđem srpske umetnosti 13. veka. On, kao novi ktitor, obnavlja Hilandar, i podiže crkve Svetog Đorđa u Starom Nagoričinu, Svetog Nikite, Gračanicu, Kraljevu crkvu u Studenici, manastir Banjsku i Bogoridicu Ljevišku.

Osim u crkvi manastira Banjska (svoju grobnu crkvu gradio je po uzoru na Studenicu u kojoj je sahranjen Stefan Nemanja), u zadužbinama kralja Milutina preovlađuje nov način zidanja opekom i tesanicima u naizmeničnim redovima, utapanim u malter. Usvojen je tip upisanog krsta, sa jednom ili pet kupola, a fasade su plenile šarenilom.

Ljeviška je prvi spomenik u kojem se u Srbiji predstavljaju svetiteljke. Izdvaja se, po lepoti Sv. Varvara, sa bogatim plemićkim ukrasom na glavi i raskošnom odećom.

Prizren, nekadašnje rimsko i vizantijsko naselje, od početka 11. veka pominje se kao sedište episkopije. U sastavu je srpske države krajem 12. veka, a zatim neprekidno od početka 13. (za vladavine Stefana Prvovenčanog) do sredine 14. veka.

Važno trgovačko središte i čvorište puteva za Peć, Kosovo, Tetovo, Skoplje i Zetu, grad je dobio poseban značaj u vreme kralja Milutina i careva Dušana i Uroša. Neko vreme je bio prestonica srpske države. Pod Turcima je bio od 1455. do 1912. godine, kada je ponovo ušao u sastav Srbije.

Biljana Živančević
Izvor: Sowa media

POSTAVI ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Molimo unesite vaše ime