Grci i masoni protiv Miloša Velikog

1
336
Miloš Obrenović / Foto: printscreen (Wikipedia)

Miloš Obrenović je ispravno shvatao važnost duhovne vlasti srbskih arhijereja, pa beže zatražio od carigradskog patrijarha posvećenje Srbina Melentija Nikšića za mitropolita beogradskog. Patrijaršija postavi svejedno za mitropolita beogradskog Grka Agatangela, ali udovolji delimice Srbima postavivši Melentija za episkopa šabačkog. Ipak, time konačno Srbija zadobija episkopa srbske krvi, što postaje istorijski događaj i prelaz od ropske potčinjenosti ka autonomiji i autokefaliji narodne crkve. Opet Miloš Veliki, zajedno sa arhimandritom Melentijem Pavlovićem, donese 1816. godine poznatu Uredbu za sveštenstvo, koja je težila da bitno ograniči zloupotrebe i pohlepu gramzivih grčkih vladika u Srbiji. Skupština zabranjuje grčkim vladikama da idu u narod i da lično prikupljaju dimnicu, određuje im se stalna godišnja plata i ustanovljuju im se takse za obavljanje bogoslužbenih činova, dok se danak patrijarhu počinje isplaćivati iz državne kase.

Miloš se 1821. godine vrlo mudro nije uključio u grčki ustanak u Vlaškoj, što dovodi do omraze Grka fanariota prema njemu. Valja podsetiti da su Grci Milošu pretili i radili mu o glavi, jer nije hteo da izvršava naloge heterije. I Tudor Vladimiresku beše izjavio da ne želi da ,,proliva vlašku krv za Grke”. Ubijen je 1821. godine u Trgovištu. Pošto se obznanilo da se tajno dopisivao s ustanicima, ubijen je i carigradski patrijarh Grigorije, iako beše bacio anatemu na ustanak. Ovo ubistvo je poslužilo za opravdavanje evropskog mešanja. U heteristički pokret za oslobođenje kneževina bili su uključeni i vojvode Petar Dobrnjac i Milenko Stojković, koji su, plašeći se Karađorđeve osvete, 1811. godine pobegli u Vlašku, a potom u Kišinjev. Ovde su se 1821. godine uključili u heteristički pokret, zbog čega ih je prekorevao knjaz Miloš, govoreći kako „bunu heterista hoće da prenesu u Srbiju, gde je mir tako potreban i delotvoran”. Zapretio im je da će i sam „zajedno sa Turcima ustati protiv njih, ako se usude tu bunu preneti ovamo preko Dunava”. Jer šta behu Grci u očima Miloševim? Neprijatelji Srba.

Ako bi grčka revolucija ostvarila svoje nade, tu bi vaskrslo ono istočno carstvo koje bi gledalo na Srbiju kao na jednu od svojih provincija, a postalo joj opasnije i od same Turske. Ne behu li Grci, pet vekova ranije, uporni protivnici i surevnjivi kontrolori dinastije srpske? Nisu li njihovi Kantakuzeni obustavili civilizatorsko delo Dušanovo? Ne behu li oni ti koji u četrnaestom veku pozivahu Turke u Evropu protivu „hristoljubivog cara Maćedonskog”? Razlika u veri između Turaka i Srba, koja je nekada bila izvor tolikih nesreća za pregaženu raju, danas ide u prilog Srbima, jer je Turska prinuđena da vodi računa o hrišćanskim podanicima, dok bi grčko carstvo izlazilo pred njih sa visokoparnim pretenzijama. Grci su se večno pravili nevešti naporima Srba i prezirali ih kao varvare, a u tome se posebno isticala fanariotska aristokracija njihova, zađevička i spletkarska do srži. Srbi, Vlasi i Bugari su se te godine imali pustiti napred kao varvarska avangarda i topovsko meso, prema planu prinčeva od Fanara koji predstavljahu i grčke interese i rusku politiku na Balkanu i na Dunavu (akademik San Rene Taljandije, Srbija u devetnajestom veku, Linea, Kraljevo, 1990, str. 317-319).

Da Vas podsetimo:  Vojvoda Putnik – U Kanadi planina a u Srbiji ploča

Pojedini Grci čak pokušavaju da okrenu Srbe protiv Miloševe uprave u Srbiji i podignu bunu protiv njega. Ove trzavice i navode kneza Miloša da zatraži dugo priželjkivano narodno osamostaljenje od fanariota u izboru mitropolita i vladika, uz zvaničnu potvrdu Carigradske Crkve. Tek 1830. godine uspeva Milošu da dobije od sultana hatišerif prema kojemu Srbija postaje samoupravna kneževina i ima pravo da sama bira svoje episkope. Tek hirotonijom Gerasima Đorđevića za episkopa požarevačkog u potpunosti je obnovljena srbskoslavjanska najviša jerarhija Srbske pravoslavne crkve, jer je ondašnji mitropolit šabački, grk Gerasim Domnin, doznavši da je i treći Srbin postavljen za arhijereja, odmah zatražio otpust od kneza Miloša, da ode iz Srbije. Po odlasku Domnina, šabačku eparhiju preuzima episkop Gerasim Đorđević i, u periodu bolesti i lečenja mitropolita Melentija, kao i odsustva episkopa Nićifora, jedno je vreme bio jedini arhijerej u Mitropoliji srbskoj. Sinod Carigradske Patrijaršije 1832. godine priznaje Srbskoj Crkvi samoupravu, beogradski episkop dobija naslov arhiepiskopa i mitropolita Srbije, a Carigradu se plaća danak od 3.000 groša godišnje za obe tadašnje eparhije, uz još 300 groša za svaki novi izbor mitropolita. Spominjaće se carigradski patrijarh, od kojega će Srbska Crkva dobijati i sveto miro.

Pošto vladike fanarioti često nisu plaćale Carigradskoj patrijaršiji miriju, to je za njih bila prinuđena da čini ustanička Srbija. Zato je bilo dogovoreno da od 1817. godine Srbija plaća 145.675 groša na godinu. Od 1824. godine je ugovoreno da se Fanaru godišnje iz poštovanja prilaže 6.000 groša, a za postavljanje mitropolita i za stari dug grčkih vladika 1826. godine isplaćeno je 16.000 groša. Sledeće godine isplaćeno je čak 46.000 groša za izbor vladika, a za proglašenje autonomije Srbske crkve u Srbiji knez Miloš je dao 50 dukata patrijarhu na poklon, za izdavanje patrijaršijskog pisma još 9000 groša, dok je za hirotoniju srbskog mitropolita isplaćeno 300 ćesarskih dukata. Tada je obećan Fanaru i godišnji prilog od 6.000 groša, da bi, priključenjem šest nahija, taj namet bio uvećan na 9.000 groša (v. Dr Ljubomir Durković-Jakšić, Mitropolija crnogorska nikada nije bila autokefalna, Beograd-Cetinje, 1991, str. 70). Kralj Aleksandar Obrenović je 1894. godine darovao Fanar sa 15.000 franaka, a carigradskoj sirotinji udelio je 5.000 franaka (v. Vladan Đorđević, Srbija i Turska (Jildiz-Porta-Fanar) 1894-1897, SKA, Beograd, 1928, str. 31).

Da Vas podsetimo:  Od Ćuprije do Skadra – sećanja mog pradede

Tako su konačno Srbi oslobodili crkvu od grčkog ropstva, a Miloš je zaveo državni kult praznika Svetog Save. Ipak, Miloš Veliki se žalio ,,što Evropa vodi tako malo računa o njemu, što ga tako malo okuražava, a ovamo je sve učinila za Grke, koje Knez, među tim, vrlo nisko ceni”. O ovom odnosu Evrope prema Grcima, slično će kroz nekoliko desetleća tvrditi mudri turski poslanik Gadban-efendija: „Grčka se ne boji Evrope. Ova je njih tako razmazila da imaju prava da njoj uzjaše na vrat… Evropa nema ni danas preča posla nego da se divi Salamini, Maratonu, Platejama”. Miloš Veliki svakako nije imao ništa protiv grčkog naroda, jer je preko svojih knezova otkupljivao i oslobađao grčko roblje. Tako su Srbi ukrali i sklonili od Turaka jednu Grkinju iz Njaušta, Đorđe Popović beše otkupio jedno grčko čeljade od Arnauta za knežev račun, plativši hiljadu sto groša; dok Naum Ičko beše predložio da se osnuje naročiti fond za otkup grčkog roblja od Turaka.

Naravno, ovo su bili tek prvi koraci ka cilju stvarnog oslobođenja Srbije od turskog i grčkog uticaja, jer zakulisne igre protiv dinastije Obrenović ne jenjavaju. Naprotiv. Tako je Mihail Čajkovski, poljski mason, general i književnik, u Carigradu stupio u vezu sa izgnanim Tomom Vučićem Perišićem i Avramom Petronijevićem, inicirajući obojicu u masoneriju, sve u antiruskom ključu. Njih dvojica 1841. godine dobijaju zadatak od Porte da se zbaci vlada Mihaila Obrenovića, što ovi i čine podižući čuvenu bunu 1842. godine, koja će preko ,,privremenog pravlenija” dovesti do promene dinastije i i izbora Aleksandra Karađorđevića za novog kneza. Prema istrazi austrijskog generala Apela, kasnije će Toma Vučić izrasti u „naročito opasnog i agilnog člana” beogradske lože „Ali Koč”, uvezane sa ložama iz Vidina, Svištova, Ruščuka, Varne, Niša i Napulja, kao i sa svim revolucionarnim klubovima evropskih zemalja. Starešina lože je bio Veliki Majstor svih loža u evropskoj Turskoj, Mehmed Said Ismail, i bio je u bliskoj vezi sa Velikom nacionalnom ložom iz Pariza. Ova „Ali Koč” loža bila je u službi zakulisnog nametanja stranih uticaja francuske i engleske masonerije rusofobnog pravca. U vreme prve kneževe vlade, poljski su agenti Toma Vučić i Avram Petronijević imali nameru da „smaknu kneza Mihaila”, to „rusko orudije u turskom carstvu”, a u tome su im asistirali Austrijanci i Porta (Grgur Jakšić, Dragoslav Stranjaković, Srbija od 1813 do 1858 godine, Geca Kon, Beograd, 1937, str. 87-89). Petronijević je još 1820. godine bio osumnjičen zbog održavanja veze sa Heterijom, pa je bio zadržan u Carigradu, gde je proveo u zatočeništvu 5 godina (Antonji Cetnarovič, Tajna diplomatija Adama Ježija Čartoriskog na Balkanu, Slavističko društvo Srbije, Beograd, 2017, str. 49). Nastavljajući službu kod kneza Miloša, prešao je u opoziciju 1834. godine. Italijanski i mađarski zaverenički agenti su kasnije širili uticaj na Balkanu, posebno u Srbiji, koja je održavala veze s najekstremnijim i marginalnim krilom grčkih garibaldinaca i heterista (kao što je bio L. Vulgaris); v. Slavenko Terzić, Grčki nacionalni program i Srbi (šezdesetih godina XIX veka), otisak iz zbornika Ilija Garašanin (1812-1874), SANU, knj. LIV, od. istorijskih nauka, knj. 16, str. 334. Umesto da uloži napor u crkveno-narodnu prosvetu, srbsku egzarhiju i obnovu Pećke patrijaršije, srbska država je traćila vreme i novac na sumnjive agente i verovala u snagu konspirativne revolucionarne agenture; v. S. Terzić, isto, str. 337.

Da Vas podsetimo:  O pismenosti

U međuvremenu, Grci na Atosu ne sede skrštenih ruku. Kada je hodočastio Svetom Gorom 1848. godine, akademik Dimitrije Avramović je ogorčeno svedočio kako Grci „iznova živopišu” paraklise sa srbskim natpisima i „sve grčki podpisuju Svetitelje, a da su ga Srbi napravili nema ni slovca spomena”, kao i da u Vatopedu „ima još jedna kapija, koju su Grci napravili; samo da na onu ne idu kuda je Sv. Sava sa svojim Srbima prolazio! Ovo Svetog Savu ogorči tako, da je govorio: „Ja ću jedan Srbski monastir da sazidam, kad Srbin u Svetu Goru dođe, da u svoj monastir dolazi.” I tako sazida monastir Hilandar. Sveti Simeon i Sava polovinu su monastira Vatopeda napravili i zemlje još poklonili, i dragoceni stvari crkovni! Izvan monastira na južnoj strani na bregu stoje i sad razvaline gdi su škole bile, koje je Sveti Sava zidao”.

I Ilija Garašanin nešto kasnije piše kako srbski „saplemenici” u Turskoj „toliko zulume i od vlasti i od vladika grčkih trpe”, da je neophodno sprovesti program reformi u Makedoniji. On je hteo da spreči jelinizaciju Slovena u srednjoj Makedoniji (Bitolj, Voden, Strumica, Dojran). Mihailo Polit-Desančić je u svom delu Istočno pitanje i njegovo organsko rešenje iz 1862. godine tražio razgraničenje s Grcima od Solunskog zaliva, ispod Ohrida, do ušća reke Vojuše, s tim da Solun bude slobodan trgovački grad.

Iz nove knjige Srđana Novakovića Grci i Fanar, Beograd, 2020

Izvor: Vaseljenske

1 KOMENTAR

  1. Tekst (izgleda samo uzorak iz knige) je nesrecno pogresan, bez istoriske relevance, i samo refleksija autorovog ubedjenja. Vec i sama cinjenica da je i Milos bio Mason veci deo navedenog dovodi u ozbiljnu sumnju, a za deo tvrdnji o negativnom uticaju Grka neka autor prouci materijale o „Grckom Hotelu“, „Heteriji“ i srpsko-grckom bratstvu „Crna Braca“ i njihovim ciljevima. Ukoliko ima teskoca u prikupljanju podataka, istorija Rige od Fere vec moze da mu pruzi nekakav uvid. Sejanje razdora u srpsko-grcke odnose je opasna i neutemeljena glupost.

POSTAVI ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Molimo unesite vaše ime