Iz istorije Srpske crkve

0
753

Od autokefalije do Patrijaršije

2. Deo

sveti savaZa razvitak i organizaciju novoosnovane samostalne srpske crkve najznačajnije mesto pripada Savinom Nomokanonu ili Zakonopravilu, koji je po ugledu na vizantijske, sačinjen od kanona sa tumačenjima (vizantijskih kanonista Aristina i Jovana Zonare) i građanskih zakona (prevod zbirke vizantijskog građanskog i javnog prava – Prohiron ili “Zakon gradski”). Pored crkve, ovaj zbornik je bio važan i za uređenje države, čime postaje i vrhovni državni zakon. Sačinjen na Svetoj Gori i Solunu 1220. godine, predstavlja samostalnu kodifikaciju vizantijskog prava, obzirom da ne postoji identičan Nomokanon na grčkom niti na nekom slovenskom jeziku. Prilikom sastavljanja svesno su izbegnute odredbe koje bi ugrožavale mladu autokefalnu crkvu, a prema državi isticana ravnopravnost, odnosno načelo simfonije u njihovim odnosima.

Na planu kanonskih pitanja značajno mesto zauzima “Čin obnavljanja svete istinite vere pravolsavne”, poznatiji kao “Žička beseda Svetog Save o pravoj veri” iz 1221. godine, kojom se potvrđuje pravovernost srpske crkve, temeljena na odlukama vaseljenskih sabora i učenju svetih otaca crkve i kojom se osuđuju jeretička učenja. Za ustrojstvo crkve bilo je potrebno doneti brojna pravna i upravna akta. Savina aktivnost se ogleda i u širenju hrišćanskog učenja među najširim slojem stanovništva, obilazeći sve delove arhiepiskopije, davajući značajnu ulogu parohijskom sveštenstvu, obnavljajući crkve, a posebno mesto zauzimaju episkopski zastupnici – protopope, sa svojom misionarskom ulogom, ali i upravnim i poreskim ovlašćenjima. Značajno se angažovao oko razvoja monaškog života i samih manastira, kao izvorišta duhovnosti u Srbiji toga doba. Još kao monah, sastavio je tipike za karejsku isposnicu, manastire Hilandar i Studenica, koji postaje uzor na koji će se ugledati srpski manastiri. Manastiri postaju kulturna sedišta, u kojima se razvija književni i obrazovni rad, školuje sveštenstvo, a takođe i humanitarni, ne zaboravljajući na gladne, bolesne i uboge. Sava je delovao i na međunarodnom planu, dva puta, iz ličnih potreba ali i da osigura autokefalnost crkve, obilazio je mesta hodočašća u Svetoj  zemlji, kao i drevne patrijaršije na istoku. Bogato je darivao manastire, i dobio dozvolu da gradi srpske manastire u Palestini. Pre prvog putovanja 1229. godine, Savino delo je delimično bilo ugroženo na unutrašnjem planu, grkofilskom politikom njegovog sinovca kralja Radoslava, koji se pismeno obraćao starom Savinom protivniku, ohridskom arhiepiskopu Dimitriju Homatijanu, oko nekih bogoslužbenih pitanja. Političke prilike su krajem 1233. godine dovele do promene na prestolu, te je Sava 1234. godine, krunisao svoga drugog sinovca Vladislava za srpskoga kralja, a iste godine odstupio sa trona srpskog arhiepiskopa, na koji je izabran njegov učenik Arsenije. Nakon ovoga, Sava preduzima svoje drugo putovanje u Svetu zemlju, u povratku odlazeći u Trnovo bugarskom caru, gde je i preminuo 14. januara 1236. godine. Zemni ostaci prvog srpskog arhiepiskopa ležali su van srpske zemlje, do akcije sledeće godine koju je preduzeo kralj Vladislav kod svoga tasta, te je mošti Savine preneo u svoju zadužbinu manastir Mileševu.

Da Vas podsetimo:  Medijska koalicija “jednog ministra” u zgradi “Novosti”?

Od povlačenja prvog arhiepiskopa do prvog patrijarha

Ličnost prvog srpskog arhiepiskopa, ostavila je dubok trag u srspskoj državi i crkvi, na koga su se ugledali njegovi naslednici na arhiepiskopskom tronu. Na temeljima koje je postavio, srpska arhiepiskopija je uzrastala, napredovala i širila svoje granice, kako se širila državna teritorija. Nakon osvajanja kraljeva Milutina i Dragutina, na jugu su postavljeni srpski episkopi u eparhijama koje su pre osvajanja pripadale ohridskoj i carigradskoj crkvi, a na severu i u unutrašnjosti teritorije prvobitne arhiepiskopije osnovane su nove. Pored postojećih, za vladavine kralja Milutina, prema sačuvanim podacima, nove episkopije bile su: Banjska, Končulska, Limska, Mačvanska, Braničevska, Beogradska i Skopska. Arhiepiskop Arsenije (1234-1263) je 1253. godine, nakon stradanja Žiče, sedište crkve premestio u hram Svetih Apostola u Peći. U vreme unutrašnjih političkih trzavica i sukoba, crkva je težila izmirenju zavađenih strana. Jedan od sukoba, početkom XIV veka, među braćom Milutinom i Dragutinom, naterala je kralja Milutina da saveznike traži na zapadu, što ga je dovelo do bliskih odnosa sa papom i nekoliko pokušaja sklapanja unije, koja na kraju ipak nije sprovedena. Svakako da je u tome značajnu ulogu imala i crkva i njen odnos prema pitanju unije. Većina arhiepiskopa su bili hilandarski monasi, a Hilandar, iako van srpskih granica, ostao svetionik srpske duhovnosti. U prvoj polovini XIV veka, svojom sposobnošću, upravljanjem i vođenjem crkve, naročito se ističu arhiepiskopi Nikodim (1317-1324) i Danilo II (1324- 1337), značajan i po svome književnom radu. Srpski vladari su materijalno pomagali crkvu, zidali manastire, i potpomagali učvršćivanju kulta Nemanje i Save, i svetorodne loze. Manastirskim i crkvenim vlastelinstvima država je davala imunitetna prava (ekonomska i sudska). Zahvaljujući privrednom razvitku, naročito je značajna ktitorska delatnost kralja Milutina kome se pripisuje izgradnja oko 40 hramova.

Da Vas podsetimo:  Medijska koalicija “jednog ministra” u zgradi “Novosti”?

Patrijaršija

Ekspanzija srpske države ka jugu i osvajanje prostranih vizantijskih teritorija za vladavine kralja Dušana, bili su povod da se srpski vladar, najverovatnije na Božić 1345. godine u Seru, proglasi za cara. Da bi se izvršilo krunisanje i miropomazanje, neophodan uslov je bio da to učini patrijarh, kojeg srpska država i crkva nisu imale, a nije mogao ni računati da bi mu carsku krunu na glavu stavio vaseljenski patrijarh. Kralj Dušan je odlučio da srpsku arhiepiskopiju uzdigne na nivo patrijaršije, a arhiepiskopa Joanikija proglasi za patrijarha, što je i učinjeno možda u januaru, ali svakako najkasnije početkom aprila 1346. godine. U ovom činu, kao i samom krunisanju Dušana za cara na Vaskrs 16. aprila iste godine, učestvovali su bugarski patrijarh Simeon, ohridski arhiepiskop Nikola, predstavnici Svete Gore, koja je ulazila u sastav Dušanove države. Dušanovim zakonodavstvom obuhvaćena je i crkva, zarad očuvanja čistote vere, društvene moći davanjem širokih imunitetnih prava, ali se odredbe Zakonopravila ne ponavljaju u Dušanovom zakoniku, tako da Nomokanon ostaje osnovni zbornik kanonskog prava.

Mitropolije i episkopije carigradske patrijaršije, koje su nakon osvajanja ušle u okvire srpske države, pripojene su srpskoj patrijaršiji, a neke stare srpske episkopije uzdizane na nivo mitropolija. Grčki episkopi, koji su do osvajanja bili pod vaseljenskom patrijaršijom, bili si proterani i zamenjeni srpskim, osim onih koji su pristali da zadrže eparhije pod srpskom jurisdikcijom. U okvirima Carstva, našla se i Ohridska arhiepiskopija, koja je sačuvala status i ostala teritorijalno neokrnjena. Dosta zakasnela odluka je bila carigradske patrijaršije, iza kojih su zapravo stajali politički ciljevi. Patrijarh Kalist je 1350. godine, ekskomunicirao srpskoga cara, patrijarha i sveštenstvo srpske crkve. Zbog opasnosti od Turaka, car Dušan je pokušao da sklopi saradnju sa papstvom, koje nije uspelo da iskoristi raskol i sklopi uniju, kojoj se suprotstavljao patrijarh Joanikije, kada je papsko poslanstvo došlo u Srbiju 1355. godine. Izopštenje i raskol između dveju crkava, postao je naročito bolan nakon Dušanove smrti. Do zalečenja raskola dolazi četiri godine nakon smrti cara Uroša, poslednjeg Nemanjića na srpskom prestolu. Posredovanjem kneza Lazara, koji je u Carigrad poslao delegaciju na čelu sa svetogorskim monahom Isajiom, 1375. godine, srpskoj crkvi je priznat rang patrijaršije koji je od tada poštovan na celom hrišćanskom istoku.

Da Vas podsetimo:  Medijska koalicija “jednog ministra” u zgradi “Novosti”?

Redakcija Korena

www.koreni.rs

POSTAVI ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Molimo unesite vaše ime