Nazivi meseci kod Srba i drugih slovenskih naroda

0
314

O razvijenosti sopstvenog kalendara u davnini na svoj način svedoče do danas očuvani nazivi meseci u slovenskih naroda. Dok su ostali evropski narodi uglavnom primili i usvojili rimske nazive meseci, slovenski narodi, a među njima i Srbi, odlikujući se obiljem naziva, sačuvali su naporedo i vlastita nazvanja meseci, koja su u srednjovekovnoj Srbiji bila i u službenoj upotrebi.

Sloveni su imali solarni kalendar, sa dvanaest meseci, usklađen sa klimatskim okvirom u kome su živeli, vezan za uzgoj biljnih kultura i zemljoradničke poslove.

Nastanjujući se, tokom vremena, na veoma udaljenim odredištima geografske širine i dužine – od Labe do Kamčatke, od ledenog Severnog do toplog Jegejskog mora – slovenski narodi su prilagodili svoje nazive meseci konkretnim prirodnim okvirima, klimatskom pojasu, nadmorskoj visini, kulturama koje se uzgajaju.

Otuda je kod jednih prolećno cvetanje u aprilu, a kod drugih u maju, kod jednih je mesec žetve jul, a kod drugih avgust, kod jednih je studen novembar, a kod drugih decembar i sl. Međutim, u svakom nizu meseci je uočljiv sklad u imenovanju prirodnih tokova i ljudske delatnosti, što je cilj i suština kalendarskog upravljanja u vremenu.

Nazivi meseci u slovenskih naroda odslikavaju prirodne tokove i promene, atmosferske pojave, klimatske odlike, privrednu delatnost i običajne radnje:

ljuti – vreme opakih međava i ljutih mrazeva,
golemi mesec, veljača – vreme velike hladnoće i smetova,
mežnik – vreme razmeđavanja zime i proleća,
bokogrej – vreme kada se sa sunčane strane, s boka, počinje osećati toplota,
suhi – vreme u kome su mraz i vetar stvrdli i osušili sve,
protaljnik – vreme kada se na tlu ukazuju prokopnine,
letnik – vreme prolećnog otopljavanja,
žarki – vreme žega i pripeke,
gruden – vreme stvrdnjavanja zemlje i stvaranja grumenja, gruda, po njivama i putevima,
grjaznik – vreme blata i kaljuga usled padavina,
studen – vreme hladne i zimomorne pozne jeseni,
snežanj – vreme snega i smetova,
prosinac, prosinec (kod Srba: proseni dani, koji traju od Andrijevdana do Božića) – kada lepo vreme prosenjuje, prosijava, kada se već lepi dani pojavljuju i, najpre mestimično, posle jesenskih magli i zimske tmurne oblačnosti, ukazuje se nebeska vedrina;
berezen, sakavik – vreme kada breze i drveće, s početkom proleća i otopljavanjem, počinju da luče sokove,
biljar, travenj, cvetanj, kvitanj, svibanj, lažitrava – vreme bujnog rasta i cvetanja trava i grmlja,
lipenj – dani miomirisnog cvetanja lipe,
trešnjar, čerešnjar – vreme dospevanja prvih voćnih plodova,
crvenik, rujen – preodevanje šume u zlatastu i rumenu jesen,
veresenj – vreme upadljivosti vreska, niske drvenaste biljke, malih listova i ljubičasta cveta, večno zelene šibljike, rasprostranjene u Polesju i brdskim predelima,
žovtenj, listopad, šumopad – vreme kada lišće žuti, opada i gora ogoljuje;
derikoža – vreme uništavanja stoke zbog nedostatka ishrane na kraju zime,
izok – vreme pojavljivanja insekata i oglašavanja cvrčka,
červenj – vreme crva, gusenica i larvi pčela,
zarev – vreme revanja ili rike jelena;
sečenj – vreme najpogodnije da se drveće seče, jer tada ne luči sokove, da se zemlja privede za useve, što govori i naziv
berezozol – vreme seče, krčenja breza i pretvaranja njihovih panjeva i korenja u pepeo (paljevinska zemljoradnja),
serpenj, žnjiven, žetvar – vreme žetve,
gumnik, kolovoz – vreme kada se letina odvozi sa njiva i žito vrše na gumnu,
grozdober – vreme berbe vinograda,
veresenj, kastričnik, pazdernik – vreme mlaćenja konoplje i lana i izvlačenja vlakana za pređu (vresat: mlatiti, kostrika: konoplja, pozder: usitnjena drvenasta stabiljka konoplje);
kaledar – vreme kretanja obrednih povorki u susret novom letu,
koložeg – vreme paljenja vatri za pojačanje snage zimskog sunca,
svadebnik – vreme svadbovanja.

Vremenom su mesecima davani nazivi po velikim crkvenim praznicima koji su u njima – bogojavljenski ili jovanjštak, sretenjski, blagoveštenski, đurđevski, carski, petrovski, ilinski, ili preobraženski ,miholjski ili malogospođinski, mitrovski ili lučinštak, mratinji ili svetoandrejski i aranđeoski, nikoljštak ili božićni – ali ovi nazivi nisu prešli okvire kalendarske literature.

Izvor: istorijamisterija.blogspot.com

POSTAVI ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Molimo unesite vaše ime