Povodom 631 godina od Kosovskog boja – Spomenik čuvar srpske istorije i junaka

0
283
Sve manje srpskog oko Gazimestana / Foto: Zoran Vlašković

Dva prva spomenika na Gazimestanu srušili Turci, treći 1941. do temelja uništili Albanci a ovaj današnji, sagrađen 1953. godine, Albanci minirali i delimično oštetili 1999. godine. – U spomenik ugrađeno 17.200 kamenih blokova – Najveći beleg srpske istorije danas čuva kosovska policija. – Muratovo turbe niko nikad nije čuvao.

U istoriji srpskog naroda najznačajniji datum vekovnog postojanja i bitisanja na balkanskom prosturu vezuje se za 28. jun 1389. godine, dan kada se pre 631 godina, odigrala Kosovska bitka sa desne strane ušća Laba u Sitnicu, a spomenik na Gazimestanu je na vidikovcu da bi svedočio najjače o sudnjem boju osvajačkog pohoda Turaka prema Evropi.

Spomenik na Gazimestanu urađen 1953.g / Foto: printscreen

U boju na Kosovu, poginula su dva cara, srpski car Lazar u odbrani od osmanlijskih osvajača i turski car Murat koji je krenuo u veliki osvajački pohod na Balkan i Evropu.

Bitka na Kosovu polju, u dolini fresaka, svete srpske zemlje, od tada postade ključna epizoda epske poezije srpskog naroda. Od tada ovaj datum za Srbe je istovremeno i istorija i mit! I simbol srpskog stradanja u odbrani zemlje od neprijatelja. Od bitke na Kosovu, Kosovo dobija simboličnu vrednost u definisanju srpskog identiteta.

Poruka Cara Lazara uoči sudnje bitke na Kosovom Polju / Foto: printscreen

Brisanje istorije

Legenda i mnogi epovi kažu da su posle Kosovske bitke počeli da kruže u planinama duhovi devet sinova plemenitog Jug Bogdana, što su svi do jednog stradali u toj bici koju su pravoslavni hrišćani vodili da bi odbranili zemlju, sa više od hiljadu svetinja, od osvajačkog pohoda otomanskih Turaka.

Dugo, posle Kosovske bitke, prepričava se, srpske majke su pozdravljale svoje novorođene sinčiće sa  : ”Zdravo, mali osvetniče Kosova”! A napaćeni i porobljeni srpski narod na Kosovu, dugo posle bitke, istorija kaže, zbog velike tuge, nije započinjao nikakve velike poslove utorkom, pošto je tog dana započela istorijska bitka na Kosovu polju ( 15. juna po starom kalendaru) odnosno 28. juna, po novom, 1389. godine. A sama bitka trajala je više dana! Takođe, posle bitke, svedoče legende, na Gazimestanu su počeli da niču crveni Kosovski božuri, koji su dobili crvenu boju, kako se veruje, od kravlju natopljene zemlje Kosovskih junaka.

Kosovski Božuri, jedinstvena vrsta Božura za koju je vezana legenda da ne uspeva ni na jednom drugom mestu.

Koliko je za Srbe velika i znamenita istorija Kosovske bitke, toliko je velika i stradalnička istorija spomenika Kosovskim junacima na Gazimestanu koji su rušeni i obnavljani četiri puta od najznačajnijeg datuma srpske istorije i 631 godine od tada.

Prvi spomenik na Gazimestanu, mermerni stub, podigao je sin cara Lazara Despot Stefan Laazarević (1374 – 1427) oko 1395. godine. Despot Stefan Lazarević bio je pisac, veliki pokrovitelj kulture i umetnosti a najznačajnije delo mu je ”Slovo ljublje”. Turci su srušili spomenik samo pola veka od njegovog postavljenja i dugo posle toga na Gazimestanu, poprištu Kosovske bitke, nije bilo nikakvog obeležja.

Ne zna se tačno kada je na Gazimestanu podignut drugi spomenik od drveta. Mnogi istoričari kažu da je to bilo krajem XVII veka. Drveni spomenik je bio par decenija na mestu Kosovske bitke i njega su Turci porušili i uklonili.

Treći spomenik Kosovskim junacima na Gazimestanu podignut je 1924. godine / Foto: printscreen

– Treći spomenik na Gazimestanu, visok sedam – osam metara, podignut je 1924. godine 12 godina posle konačnog oslobođenja Kosova od Turaka oktobra 1912. Njega su podigli građani i vojnici garnizona grada Prištine dobrovoljnim prilozima. Na bronzanoj ploči na spomeniku je pisalo ” Junacima palim za krst časni, slobodu i pravo svoga naroda 1389 – 1912”. Vojska Kraljevine Jugoslavije iz garnizona Prištine ovde je redovno polagala zakletvu sve do početka Drugog svetskog rata. U pravom smislu spomenik je tada doživeo poštovanje i bio je simbol časti hrabrosti i odanosti otadžbini. Mnogi su vojnici tada sa Gazimestana nosili sa busenom zemlje crvene Kosovske božure svuda po Srbiji, odakle su dolazili na služenje vojske na Kosovu – govori Milutin Milisavljević, iz Zvečana, vrsni poznavalac kosovske istorije i istorije Srba uopšte. Milisavljević ima najkompletniju dokumentaciju sa fotografijama o Gazimestanu i mnogu drugu istorijsku građu vezanu za Kosovo i Metohiju.

I treći spomenik na Gazimestanu, podignut 1924. godine, Albanci su do temelja srušili odmah posle napada Hitlera na Jugoslaviju 6. aprila 1941. godine. Tako je i treći put najznamenitiji beleg srpske istorije ukonjen sa poprišta Kosovske bitke i lica zemlje.

Sada policija čuva monument

Četvrti spomenik na Gazimestanu, i najveći do sada, završen je 1953. godine. Od juna 1999. godine, oaza srpske istorije na Gazimestanu je u bodljikavoj žici i pod danonoćnom stražom.

Od 18. marta 2010.g. KPS preuzima čuvanje Gazimestana od slovačkih vojnika Kfora / Foto: Zoran Vlašković

Oklopnjaci KFOR-a dugo bili oko belega srpske istorije.Do 18. marta 2010. godine spomenik su obezbeđivali vojnici Kfora iz Norveške, Luksemburga, Austrije, Slovačke… a od tada samo pripadnici kosovske policije, među kojima je u svakoj smeni obavezno jedan Srbin.

Preko magistralog puta od Gazimestana, spomenik poginulom turskom caru Muratu, Muratovo turbe, turskom osvajaču niko nikad nije obezbeđivao a nikada od Srba nije bilo pokušaja, niti je ikada ikome padalo napamet da ruši spomenik poginulom turskom caru.

Stihovi za večnost na spomeniku / Foto: Zoran Vlašković

Najpreciznijih podataka ima današnji spomenik na Gazimestanu visok 25 metara koji je sagrađen za ravno 927 dana, dve i po godine. U njega je ugrađeno nešto više od 17.200 kamenih crvenih blokova u raznim nijansama izvađenih iz gračaničkog kamenoloma. Spomenik je rad arhitekte Aleksandra Deroka. Ima oblik srednjovekovne kule. Unutar spomenika mogu se pročitati, ispisanim gvozdenim slovima utisnutim u kamenu, stihovi u slavu herojske smrti srpskih vitezova. Ovi stihovi su bili i na prvom mermernom spomeniku koji je na Gazimestanu podigao Despot Stefan Lazarević oko 1395. godine.

Formacija Kosovske bitke na vrhu spomenika / Foto: Zoran Vlašković

Na vrhu spomenika nalazi se bakarna velika ploča na kojoj je ugravirana formacija srpske i turske vojske u Kosovskoj bici 1389. godine. I ovaj spomenik su Albanci juna meseca 1999. godine minirali i delimično oštetili.

Monument srpske istorije, svetionik prošlosti, beleg srpskog mita i danas je u opasnom okruženju Albanaca nedobronamernika, onih koji kada se odigrala Kosovska bitka ovde nisu živeli. Spomenik na Gazimestanu ima svakodnevne posete a najviše svake godine za 28. juna, dan kada se odigrala Kosovska bitka. Za 600 – godišnjicu Kosovske bitke 1989. godine ovde je došlo, kako je objavljeno, milion Srba i drugih iz čitavog sveta..

Antrfile

Natpis poginulim ratnicima s kamenog stuba na Kosovu (despot Stefan 6897. ( 1496.g.)

U proleće ili leto 1404. godine podignut je na Kosovu u blizini crkve Samodreža, veliki kameni stub na kome su bile uklesane reči u spomen bitke na Kosovu. Spomenik je najverovatnije postavio despot Stefan Lazarević svome ocu i poginulim srpskim ratnicima u Kosovskom boju. O postojanju ovoga stuba sačuvano je svedočanstvo iz oko 6897. (1496.) koje je ostavio Konstantin Mihailović iz Ostrovice kod Novog Brda. Ovaj jedini prepis teksta sa Mramornog stuba sačuvan je do danas u Patrijaršijskoj biblioteci br. 167. Danas se ovaj tekst nalazi uklesan na malom kamenom stubu, koji se nalazi uz Spomenik na Gazimestanu.

Na ovom mestu je bio kameni stub postavljen 1404. godine / Foto: Zoran Vlašković

Natpis predstavlja pohvalnu pesmu napisanu u formi apostrofe i u njoj se vidi uticaj crkvene poezije, ali i daleki odjeci viteške epike.  Tekst je upućen putniku namerniku, a njegov početak je preuzet iz antičkog epigrafa i glasi: „Čoveče koji srpskom zemljom stupaš“.

U njemu se veličaju hrabrost i duhovnost kneza Lazara, koji predstavlja vrhunac ljudske duhovnosti. Njegovi ljudi blistaju kao zvezde svetle, kao zemlja cvetovima šarenim, odeveni zlatom i kamenjem dragim ukrašeni.

Zoran Vlašković

POSTAVI ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Molimo unesite vaše ime