OpĆina Ilijaš je nazvana po Svetom Iliji, što govori i samo njeno ime.
Tome svedoči i hram Svetog proroka Ilije u ovom mestu, kao i mnoge mučeničke grobnice srpskih predaka. Ovaj hram je podignut 1881. godine na mestu stare crkvene brvnare, a njegovi kameni spomenici i danas svedoče o životu Srba na području Ilijaša.
U ovoj crkvi se nalazi i Jevanđelje koje je austrougarski car Josip I darovao mitropolitu dabrobosanskom Georgiju Nikolajeviću. U blizini hrama podignuta je i prva škola u ovim krajevima, čijoj izgradnji je kumovao kralj Aleksandar Karađorđević. Ilijaške Srbe kroz istoriju prate mnoga stradanja i neprestana borba za slobodu.
Spomenici srpskim mučenicima ovde su nizani jedan za drugim kako je koji rat nadolazio.
Svakom osvajaču Srbi su se suprostavljali i krvlju plaćali borbe za svoju slobodu. Ilijaš je nekad bio srpska opština sa 20.000 Srba, a danas je opĆina sa njih jedva dvestotinjak. Posle zadnjeg rata, Ilijaš je bio jedna od opština iz sastava Srpskog Sarajeva koja se na papiru predala tzv. FBiH.
Ova opština bila je samo jedan od začina u podeli BiH a građanima Ilijaša odmah je bilo jasno da su i oni žrtve planirane podele „51-49%.” Ne želeći život odvojen od svog naroda, u nezapamćenom egzodusu februara 1996. godine, Srbi napuštaju svoj Ilijaš. Čim su poslednjem Srbinu videli leđa, poislamljeni Srbi dobijaju hrabrost i pale crkvu Svetog Ilije a groblje preoravaju. Crkvu su napunili senom i traktorskim gumama te ju polili benzinom.
Od potpunog uništenja spasio ju je grčki kontigent mirovnih snaga koji je bio stacioniran u blizini. Napadi na ovu crkvu česti su i u današnjem „mirnodopskom” dobu. Ipak, svakog Ilindana, Srbi se ovde redovno okupljaju kako se ne bi izbrisao ovaj jedini srpski trag na području Ilijaša.
Ilijaš je poznat i po kući Srete Jokića, koja je odmah te ’96. godine srušena i na njoj je sagrađeno mezarje „šehidima.” Do današnjeg dana njegova ćerka Radmila vodi spor sa opštinom Ilijaš u želji da dokaže kako joj je đedovina bespravno dodeljena islamskoj zajednici. Ovo je savršen primer da se podvuče paralela sa nedavnim slučajem Fate Orlović i srpskom crkvom o kojoj je „bošnjačka” javnost napravila globalni problem. Međutim, kada se u korist islamske zajednice otima srpska imovina, svi ćute „kao zaliveni.” Nažalost, Ilijaš je najviše poznat po svom selu Donja Bioča.
U njemu se na današnji dan 1992. godine desio jedan od najmonstruoznijih zločina ikad zabilježenih a koji je Andželina Džoli u svojim filmovima „zaboravila” prikazati. Nakon proboja srpskih linija odbrane, muslimanske jedinice u čijem sastavu su bili i mudžahedini, počinile su zverski zločin nad civilima u Donjoj Bioči. Ovde su se mudžahedini počeli „kaliti” i sa komšijama upadaju u kuću porodice Dragičević. Tu zatiču Radu sa sinom Jankom i ćerkom Mirjanom. Janko nije bio zanimljiv za crne ratnike sa belim maramama oko glave, ali zato jeste bila devetogodišnja Mirjana.
„Mirjanu odvode u kuhinju i skidaju joj crvenu trenerku koju sam joj tog jutra ja obukla.
Silovali su ju pred mojim očima, bila je svesna tokom prvog silovanja i dozivala me mama-mama, a tokom druga dva silovanja već se bila onesvestila.”
Ovo je Rada izjavila u dokumentarnom filmu „Mirjana” koji je 2005. godine snimilo udruženje filmskih radnika „Vizantija“ sa Pala. Mudžahedinima je ovo samo bilo uigravanje za buduća poziranja sa odsečenim srpskim glavama. Nakon silovanja, 2 rafala su sasekla Mirjanu na podu i Radu na vratima koje ostaju ležati u lokvama krvi. VRS isti dan oslobađa Donju Bioču, dvojica mudžahedina se hvataju na licu mesta gde im je i presuđeno, ali „komšije” koje su organizovale napad i danas su na slobodi. Mirjani nije bilo spasa a Rada se narednih pola godine lečila u Beogradu.
Izlečila se jeste, a kako ovu porodicu poznajem lično, Rada jeste živa ali ju u životu drže unučad koju joj je podario sin Janko, ona samo za njih diše. Teško ranjavanje je Radu sprečilo da prisustvuje ćerkinoj sahrani u Ilijašu koju su umesto nje obavili baka i đed.
Nakon oporavka, Rada je izrazila želju da posmrtne ostatke svoje kćerke prenese sa mesta tragedije. To je i urađeno baš na Mirjanin rođendan 10.09.2012. godine. Ona sada spokojno počiva na vojničkom groblju „Mali Zejtinlik” na Sokocu. Mirjana je bila prva žrtva mudžahedina u BiH…
Piše: Deki RS
