Cazinska buna 1950: Jedini naoružani ustanak protiv Titovog režima

Da li ste znali ko je izveo jedini oružani ustanak protiv Tita i komunizma tokom trajanja Jugoslavije?Ne, nisu Srbi, iako su najviše stradali od Titovog režima koji je od 1944. krenuo u masovna streljanja srpskih domaćina, sveštenika, intelektualaca i svih koji su mogli biti otpor komunističkoj vlasti.

Ni Hrvati nisu dizali ustanak, već su sporadično vršili terorističke akcije. Ni Albanci. Njihove pobune na Kosovu bile su lokalnog karaktera i posle Titove smrti. Jedini oružani ustanak protiv Tita izveli su, ni manje ni više, nego muslimani iz Cazinske krajine, 1950. godine. Narod koji je u Kraljevini Jugoslaviji živeo slobodno i lojalno, ustao je protiv komunističke tiranije, prinudnih otkupa i zabrane vere.

Pod Titovim „petogodišnjim planom“ seljacima je oduzimano sve što proizvedu. Narod je gladujući gledao kako milicija, UDB-a i OZN-a odnose žito iz ambara. U proleće 1950. godine, muslimani iz Cazina i Srbi sa Korduna stupaju u kontakt i planiraju opštenarodni ustanak, povratak kralja Petra II i slobodu po uzoru na zapadne demokratske zemlje. Verovali su da stiže podrška iz Londona i anglo-američke trupe koje će ući u zemlju.
Buna je počela na Đurđevdan, 6. maja 1950. Ustanici su razoružali miliciju, zauzeli zadruge, palili arhive i delili narodu žito koje im je bilo oteto. Sela su na kratko oslobođena.
Telefoni su presečeni, putevi blokirani, vlasti u panici.

Narod je verovao da je počeo sveopšti ustanak i da će Srbija i Krajina uskoro planuti protiv Tita. Ali pomoć nije stigla.Vlast iz Banja Luke i Bihaća, uz podršku Aleksandara Rankovića i Đure Pucara, šalje vojsku i UDB-u koja ubrzo guši ustanak. Petnaest ustanika je streljano, desetak poginulo u borbi, a stotine porodica raseljene. Titove snage nisu imale gubitaka.
Cazinska buna ostala je jedini oružani ustanak protiv komunističke diktature u Titovoj Jugoslaviji. Zaboravljena, zatrpana u arhivama, ali živa u sećanju onih koji znaju da je i pod Titom bilo onih koji su ustali u ime slobode.