Crkva kao svetionik slobode

0
634
Foto: srpskibre.com,printscreen

O odnosu Hrišćanstva i slobode, i onoj slobodi koju je Hrišćanstvo otkrilo ljudima, napisani su dosad bezbrojni radovi i književna dela, i izrečene nebrojene besede. Sveto Pismo Novog Zaveta stalno govori o slobodi, pa nam tako i Sveti apostol Pavle poručuje: „Ne budite robovi ljudima“ (1. Kor. 7, 23), a ipak, glavno je u rečima Hristovim: „Svaki koji čini greh, rob je grehu“ (Jn. 8, 34). Jasno je da se ovde radi o spoljašnjoj i unutrašnjoj slobodi. Hrišćanstvo se suštinski zalaže za spoljašnju slobodu čoveka – ličnu slobodu od svakog ugnjetavanja i eksploatacije. Ali pritom, Hrišćanstvo otkriva da je istinska sloboda zapravo u tome „da se bude u harmoniji sa Bogom (Tvorcem, Koji je čoveka i stvorio slobodnim – prim. aut.); to je oslobođenje duše od svega njoj tuđeg – od strasti kao bolesnih naslaga duše, od mnogobrojnih psihičkih kompleksa, koji kao grčevi tela kolebaju i pritiskaju um“, kako je to iskazao arhimandrit Rafail Karelin, jedan od najznačajnijih crkvenih pisaca današnjice. Sveti vladika Nikolaj Velimirović je u svom čuvenom delu Carev zavet zapisao da je istinski slobodan samo onaj čovek koji je slobodan od „briga i pohota zemaljskih; od prizraka svetske slave i prolaznog bleska; od sveta, od ljudi, od demona; slobodan i od samoga sebe, od nižeg, neduhovnog bića svoga“. „Bez te unutarnje slobode“, naglašava Sveti vladika Nikolaj, „bez slobode duha i srca, čovek je uvek rob pa ma kakve bile spoljne okolnosti njegovog života. Ona čini spoljašnje ropstvo negorkim, a spoljašnju slobodu slatkom.“ Spasitelj je Svojim rođenjem, životom, stradanjem, smrću i vaskrsenjem pokidao okove greha, smrti i đavola, kojima je čovečanstvo bilo okovano. Zbog toga nas Apostol gromoglasno poziva: „Stojte u slobodi kojom nas Hristos oslobodi, i ne dajte se opet u jaram ropstva uhvatiti“ (Gal. 5, 1). Stoga i Crkva neprestano usmerava čoveka da svoju slobodu ostvaruje u praksi – oboženjem, kroz svetotajinsku zajednicu sa Bogom.

Brine li Crkva i o nacionalnoj slobodi, kao što brine o ličnoj (ličnosnoj) slobodi svakog čoveka?

Nedvosmisleni odgovor na ovo pitanje daje istorija srpskog, kao i ostalih pravoslavnih naroda, ali za trenutak ćemo se usredsrediti na srpsko istorijsko iskustvo. Pre svega, Pravoslavlje je presudno uticalo na formiranje srpskog nacionalnog identiteta i sve do novijeg vremena prožimalo je i nadahnjivalo naš narodni i društveni život. U skladu sa usvojenim vizantijskim načelom, u Nemanjićkoj Srbiji, ali i nakon Nemanjića, težilo se sveštenoj simfoniji (saglasju) Crkve i države, radi postizanja zajedničkog cilja – oboženja i spasenja ljudi. U periodu robovanja pod Turcima, Crkva je bila jedini čuvar srpskog narodnog bića i ona tačka oslonca na kojoj je narod gradio svoje snove o slobodi i obnovljenoj nacionalnoj državi. Neretko su se sveštenici, monasi, pa i episkopi nalazili na čelu ustanačkih poduhvata protiv osmanske tiranije. Doduše, srpski narod i njegova Crkva bili su u teškom položaju i u zemljama pod austrijskom i mletačkom vlašću. Tamo je papska kurija nastojala da uguši Pravoslavlje i Srbe privede k sebi, ali je istrajnom i povremeno krvavom borbom, veći deo srpskog naroda zapadno od Drine i severno od Save i Dunava uspeo da očuva svoju veru i nacionalni identitet.

Da Vas podsetimo:  Život i priključenije prosečnog srpskog parazita

Po oslobođenju od islamskog iga, još jednom se uspostavljaju skladni odnosi Pravoslavne Crkve i obnovljene srpske države. Pravoslavlje u Srbiji ponovo je državna i Ustavom zaštićena vera, ali mu se takav status oduzima 1918. godine, pri stvaranju prve Jugoslavije. Zatim se, za vreme namesništva kneza Pavla Karađorđevića, proklamovana ravnopravnost verskih zajednica pretvara u podršku nastojanjima Rimokatoličke crkve da postane dominantna i privilegovana crkva u Kraljevini Jugoslaviji. To je postalo moguće zahvaljujući Konkordatu koji je vlada Milana Stojadinovića potpisala sa Vatikanom 1935. godine. Rastrzan stranačkim sukobima i nejedinstvom svoje elite, srpski narod je bespomoćno stajao pred izdajom koja je udarala u same temelje srpske duhovnosti, državnosti i identiteta. U tom trenutku je patrijarh Varnava (Rosić), sa episkopima Srpske pravoslavne crkve, visoko uzdigao zastavu Svetosavlja i srpske nacionalne slobode. Samo zahvaljujući borbi koju su srpski arhijereji poveli i usmeravali, a u kojoj je patrijarh Varnava položio svoj život, srpski narod se iščupao iz stiska „Crne internacionale“, koja je svoju nadu u uspeh bazirala na hrvatskom separatizmu i kooperativnosti srpskih političkih profitera i kalkulanata.

Srpska crkva je imala da izdrži i borbu sa komunističkom hidrom, čijoj se ideologiji suprotstavila odmah po stvaranju zajedničke države Južnih Slovena. Ateizam koji je u srži komunističke ideologije, svuda se u komunističkoj praksi pokazao kao borbeni antiteizam. Patrijarh Varnava, koji je bio svedok stradanja ruskog naroda i Crkve nakon Boljševičke revolucije, vatreno se zalagao za suzbijanje propagande Komunističke partije Jugoslavije. Ova se od svog Vukovarskog kongresa 1920. godine zalagala ne samo za rastakanje novouspostavljene jugoslovenske kraljevine, već i za potpuno razbijanje srpskog nacionalnog korpusa. S tim u vezi, najradikalnije odluke doneo je Četvrti kongres KPJ u Drezdenu, oktobra 1928. godine. Prepoznajući u Srpskoj pravoslavnoj crkvi najsnažnijeg oponenta, komunisti su nastojali da iskoriste teške okolnosti nemačke okupacije i građanskog rata (1941–1945) da se sa njom brutalno obračunaju. Ubijeno je više od 480 sveštenika i monaha. Samo u Crnoj Gori, komunisti su od 200 sveštenika SPC ubili njih 182. Još više je onih koji su, Hrista radi, podneli ponižavanja, mučenja, tamnice. U satiranju svega što je srpsko i pravoslavno, crveni teror su nadmašile jedino ustaše u genocidnoj „Nezavisnoj državi Hrvatskoj“. Posle rata, komunistička vlast je na sve moguće načine nastojala da onemogući obnovu crkvenog života, ali je Crkva – koju ni „vrata pakla neće nadvladati“ (Mt. 16, 18) – opstala i omogućila srpskom narodu da povrati zatomljenu nacionalnu svest i Svetosavsko-svetolazarevski zavet koji je u tu svest davno ugrađen.

Da Vas podsetimo:  Tuga: Propada jedini srpski cirkus

Kao što je bila u prošlosti, Pravoslavna Crkva je i u današnjim uslovima prividnih sloboda, zasnovanih na nihilističkoj ideologiji liberalizma, najsnažniji svetionik istinske slobode. Iz tog razloga, liberalno-kapitalistički režimi, jednako kao i svojevremeno komunistički, samo perfidnijim sredstvima, nastoje da potpuno onemoguće ili maksimalno ograniče uticaj Crkve na državnu politiku i narodni život. Trenutno najrečitiji primeri za to su pritisci kojima je Crkva izložena u Ukrajini i Crnoj Gori. Tamošnje vlasti, pod uticajem evroatlantskih struktura moći, pokušavaju da osnaže raskolničke i paracrkvene organizacije, koje zauzvrat podržavaju i promovišu režimske političko-ideološke projekte. Međutim, Crkva Hristova je nepobediva tvrđava o koju će se slomiti sve bogoborne i anticrkvene sile. U to su se čelnici pomenutih režima mogli i nedavno uveriti, zahvaljujući Svetovladimirskoj litiji u Kijevu, u kojoj je učestvovalo oko 300.000 vernika Ukrajinske pravoslavne crkve (pod omoforom mitropolita Onufrija) i Trojičindanskom crkveno-narodnom saboru u Podgorici, koji je bio jedan od najmasovnijih skupova u istoriji Crne Gore.

Srpska pravoslavna crkva je posebno na udaru zbog Kosova i Metohije i nepokolebivog stava da se Zavetna srpska zemlja ne sme predati, ni deliti. Medijska kampanja koja se u fazama vodi protiv Crkve, nedavno je dobila svoj nastavak pokušajem da se narodu poturi besramna izmišljotina o navodnom zalaganju blaženopočivšeg patrijarha Pavla za podelu Kosova. Odakle vetar duva, svima bi konačno trebalo da bude jasno nakon izjave američkog generala Frenklina Ben Hodžisa, koji je Pravoslavnu Crkvu označio kao ključnu smetnju ostvarenju atlantističkih planova na Balkanu. Čitava situacija umnogome podseća na onu iz 1937. godine, kada je Crkva, kao vekovni zaštitnik srpskog identiteta i samog srpskog opstanka, preuzela odgovornost i ujedinila narod u odbrani njegovih životnih interesa.

Nažalost, nije malo onih koji Crkvu posmatraju kao ljudsku ustanovu, koji je doživljavaju samo kao jednu od nacionalnih institucija. Takvi, po pravilu, često potenciraju na unutrašnjim problemima Crkve. Neki to čine nepromišljeno, mada ne i zlonamerno, ubeđujući sebe i druge da je Crkva u današnje vreme nemoćna da se izbori sa spoljnim i unutrašnjim iskušenjima. Drugi, pak, pokazuju lažnu brigu, sračunatu s ciljem da se Crkva predstavi kao nešto trulo, iskvareno i nedostojno poverenja. Pravoslavni hrišćani, suočeni s takvim ljudima i njihovom navodnom brigom za Crkvu, treba da se prisete predivne pouke čuvenog svetogorskog duhovnika, arhimandrita Georgija Kapsanasa: „Svet možda ima divne institucije, divne organizacije, divne ustanove i druge divne stvari. Međutim, naša Pravoslavna Crkva je neponovljivo, jedinstveno mesto zajednice Boga sa čovekom, mesto oboženja čoveka. Samo unutar Crkve čovek može da postane bog, i nigde drugde. … Moguće je da mi, nemoćni i grešni ljudi, povremeno stvorimo krize i teškoće u Crkvi. Moguće je da se dogode i sablazni u krilu Crkve. Ovo biva stoga što smo u Crkvi u ushođenju ka oboženju i sasvim je prirodno da postoje ljudske slabosti. Postajemo, ali još nismo bogovi. Čak i kada se nešto tako (sablazni – prim. aut.) događa, nikada ne treba da pobegnemo iz Crkve, jer u Crkvi imamo jedinstvenu mogućnost da se sjedinimo sa Bogom.“ Celishodno je, na kraju, podsetiti i na reči Njegovog Preosveštenstva Episkopa banjalučkog g. Jefrema, koji je ukazao na neprolaznu i nebrojeno puta potvrđenu istinu: „Poteškoće u Crkvi mogu biti unutrašnje i spolja nametnute, ali uvijek su posljedica ljudske gordosti, grijeha i želje za uticajem svuda, pa ako je moguće i u Crkvi. Pravoslavna Crkva je ušla u treći milenijum svoga postojanja i iz istorijskog iskustva znamo da je neuništiva, vječna i da će do kraja svijeta i vijeka vršiti svoju duhovnu misiju na zemlji.“

Da Vas podsetimo:  U Tami Blago – Sveta gora nadomak Beograda

*Autor je diplomirani istoričar iz Niša. Saradnik je Centra za istraživanje pravoslavnog monarhizma i autor nagrađene monografije „Srpska crkva u jugoslovenskoj kraljevini: patrijarh Varnava i njegovo doba“


Bojan Mitić
Izvor: stanjestvari.com

POSTAVI ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Molimo unesite vaše ime