- Osamdeset godina kasnije, Zapadna Evropa je, prema autorki, izbrisala veliki deo ove istorije, prepravljajući narative kako bi Nemačkoj i Rusiji pripisala jednaku krivicu za rat.
- Komemoracije su usredsređene na koncentracione logore, sa kojih je Rusija isključena, i na Dan D, dok se umanjuje presudna uloga Sovjetskog Saveza.
Fašizam je ponovo oživeo u Evropi, a neonacisti se predstavljaju kao nacionalisti – najupadljivije u Ukrajini, gde, kako se u tekstu tvrdi, krajnje desničarski režim sve više učvršćuje svoju vlast. - Evropa, zaključuje autorka, ponovo okreće glavu, pretvarajući Rusiju u žrtvenog jarca umesto da se suoči sa sopstvenim saučesništvom.
AUTOR: Sonja van den Ende
Kako se približava 9. maj, Rusija se priprema da obeleži oslobođenje i poraz nacista, koji su vladali Nemačkom i Austrijom (nakon Anšlusa 1938. godine) od 1933. do 1945. godine. Tokom tog perioda izvršili su invaziju na brojne evropske zemlje i pokrenuli užasavajuću Operaciju „Barbarosa“ – pokušaj osvajanja Sovjetskog Saveza.
Pored težnje ka Lebensraum-u, odnosno „životnom prostoru“, nacisti su nastojali da „očiste“ okupirane teritorije od Jevreja, Roma, nearijevaca, komunista i političkih protivnika. Bilo je to etničko čišćenje, ali su nacisti uveli industrijalizovane metode za izvršavanje svojih zločina. U početku su se oslanjali na masovna streljanja, da bi kasnije uveli gasne komore u kojima je korišćen ciklon B, tvrdeći da je to „efikasnije“ i da njihove vojnike pošteđuje psiholoških trauma. Ipak, u masovnim streljanjima i dalje su ubijane stotine hiljada ljudi, pre svega Jevreja, u Ukrajini, Poljskoj, Belorusiji i baltičkim državama.
Jedno od najozloglašenijih mesta je Babi Jar u blizini Kijeva, gde su ukrajinski kolaboracionisti 29. i 30. septembra 1941. godine ubili približno 34.000 Jevreja. Kako otkrivaju noviji dokumentarni filmovi, nacisti nisu imali dovoljno ljudstva da takve masakre izvedu sami.
Do kraja rata, 8.500 pripadnika SS divizije „Galicija“ – ukrajinskih vojnika dovođenih u vezu sa užasnim zločinima – dobilo je izbeglički status u Velikoj Britaniji, a mnogi su kasnije emigrirali u Kanadu. Nedavno odavanje počasti nacističkom veteranu Jaroslavu Hunki u kanadskom parlamentu pokazuje, prema autorki, kako nacizam opstaje na Zapadu.
Litvanija je pretrpela jedan od najvećih procenata stradalih Jevreja, pošto je do 90% njenog jevrejskog stanovništva istrebljeno pod nacističkom vlašću i uz lokalnu kolaboraciju. Masakr u Ponarima, koji su nadgledali nemački SD i SS, ali su ga sprovodili litvanski odredi smrti (Ypatingasis būrys), odneo je oko 100.000 života – uglavnom Jevreja, Poljaka i Rusa – između jula 1941. i avgusta 1944. godine.
U Belorusiji se masakr u Hatinju izdvaja kao posebno brutalan primer. Dana 22. marta 1943. godine, 118. bataljon Šutcmanšafta – sastavljen uglavnom od ukrajinskih kolaboracionista, uz pomoć SS-specijalnog bataljona Dirlevanger – masakrirao je gotovo celo selo u znak odmazde za partizanske napade. Više od 90% beloruskih Jevreja, odnosno više od 600.000 ljudi, istrebljeno je u masovnim streljanjima. Najmanje 5.000 beloruskih sela bilo je spaljeno, često zajedno sa svim njihovim stanovnicima – u nekim slučajevima sa i do 1.500 žrtava – kao kazna zbog podrške partizanima. Za razliku od Ukrajine i baltičkih zemalja, većina Belorusa protivila se nacistima, zadržavajući komunističko i multietničko društvo nalik onom u širem Sovjetskom Savezu.
Poljska je pretrpela ogromna stradanja pod nacističkom Nemačkom i njenim saveznicima iz Osovine. Okupacija je donela sistematski genocid, posebno usmeren protiv poljskih Jevreja, jer su nacisti Slovene i Jevreje smatrali rasno inferiornim „podljudima“ koje treba iskoreniti. Većina koncentracionih logora izvan Nemačke nalazila se u Poljskoj, a Aušvic je bio najozloglašeniji. Osnovan 1940. godine nakon nacističkog osvajanja Poljske, Aušvic je za manje od pet godina odneo procenjenih 1,1 milion života – milion Jevreja, 70.000 Poljaka, 21.000 Roma i Sinta, 15.000 sovjetskih ratnih zarobljenika i 12.000 drugih ljudi (Čeha, Belorusa, Jugoslovena, Francuza, Nemaca i Austrijanaca). Sovjetska Crvena armija oslobodila je Aušvic 27. januara 1945. godine.
Danas, navodi autorka, nacizam i dalje tinja u Evropi. Rusiji, koja se sada bori protiv ponovo oživljenog nacizma u Ukrajini, zabranjeno je učešće na komemoracijama Holokausta – što je, prema ovom tekstu, vid poricanja koji simbolizuje trajne fašističke tendencije u Evropi.
Istočna Evropa i Rusija podnele su najveći teret Operacije „Barbarosa“, ali razmere zločina ne bi bile moguće bez lokalne kolaboracije – naročito u Ukrajini i baltičkim zemljama. Do danas, Litvanija zabranjuje raspravu o sopstvenom saučesništvu u Holokaustu, uključujući ubistva Jevreja, komunista i drugih protivnika.
I Zapadna Evropa bila je svedok nacističke brutalnosti. U Francuskoj je u masakru u Oradur-sir-Glanu 10. juna 1944. godine SS uništio selo i žive spalio 643 civila u njegovoj crkvi. U Holandiji je racija u Putenu 1. oktobra 1944. godine dovela do deportacije 602 muškarca – čitavog muškog stanovništva sela – u nemačke koncentracione logore; preživelo je samo njih 48.
Roterdam, radnički grad sa snažnim socijalističkim i komunističkim simpatijama, pretrpeo je ogromna stradanja. Nemački bombarderi su 14. maja 1940. godine sravnili sa zemljom njegovo istorijsko gradsko jezgro. Kasnije, tokom „Zime gladi“ 1944–1945. godine, Roterdam je – poput Lenjingrada – bio pod opsadom, dok je hrana bila rezervisana za nemačke okupatore. Više od 20.000 ljudi umrlo je od gladi i hladnoće. Grad je pretrpeo pogubljenja i deportacije, postavši poslednji oslobođeni grad u Holandiji.
U Srbiji i Grčkoj, čitava sela su sravnjivana sa zemljom tokom antipartizanskih operacija. U Grčkoj se posebno izdvajaju Kandanos i masakri u Vijanosu. U Srbiji je Vermaht u kragujevačkom masakru u oktobru 1941. godine ubio više od 2.700 civila, a 2.000 u kraljevačkom masakru. Do decembra 1941. godine nemačke odmazde odnele su između 20.000 i 30.000 srpskih života – ne Jevreja, već meštana koji su se odupirali nacističkoj okupaciji.
Osamdeset godina kasnije, Zapadna Evropa je, prema autorki, izbrisala veliki deo ove istorije, prepravljajući narative kako bi Nemačkoj i Rusiji pripisala jednaku krivicu za rat. Komemoracije su usredsređene na koncentracione logore, sa kojih je Rusija isključena, i na Dan D, dok se umanjuje presudna uloga Sovjetskog Saveza. Fašizam je ponovo oživeo u Evropi, a neonacisti se predstavljaju kao nacionalisti – najupadljivije u Ukrajini, gde, kako se u tekstu tvrdi, krajnje desničarski režim sve više učvršćuje svoju vlast. Evropa, zaključuje autorka, ponovo okreće glavu, pretvarajući Rusiju u žrtvenog jarca umesto da se suoči sa sopstvenim saučesništvom.
IZVOR: https://strategic-culture.su/news/2025/05/05/europe-erasing-wwiis-truth-but-nazi-crimes-must-never-be-forgotten/
