Jovan Pavlović i saradnici lista „Pančevac”

0
2495
Jovan Pavlović/foto: pancevo.city

Pančevac, nedeljni list za prosvetne i materijalne interese, pojavio se u nedelju, 13. aprila po starom kalendaru 1869. godine i bio je prvi list na srpskom jeziku u Pančevu. Istorija novinarstva u našem gradu započela je, međutim, godinu dana ranije, kada je ovdašnji štampar Anton Zibenhar pokrenuo Pantschowaer Wochenblatt (Pančevački nedeljni list) i time ušao u istoriju kao vlasnik, izdavač i štampar prvih novina u Pančevu.

Jovan Pavlović, dvadesetšestogodišnji profesor Trgovačke škole, postao je vlasnik, izdavač i odgovorni urednik novina nezaobilazanih u izučavanju istorije srpske štampe u Austro-Ugarskoj, ali i dragoceno svedočanstvo o događajima toga doba. U to vreme, nakon donošenja Austro-Ugarske nagodbe i kada je postalo izvesno da će Banatska vojna granica biti raspuštena, Pavlovićev Pančevac zastupao je najnaprednije građanske ideje među Srbima sa obe strane Dunava. U isto vreme kritički je pisao ne samo o potezima mađarske Vlade, zbog čega su tekstovi često bili cenzurisani, a Pavlović privođen u žandarmeriju i zatvaran, već i o despotskom režimu tročlanog namesništva u Srbiji, koji je dugo vremena branio rasturanje ovih novina. Pančevac je veliku pažnju posvećivao prosvetnim pitanjima, pojavama koje narušavaju narodnu svest i štete narodnom napretku, kao i kritici rada i stavova crkvenih velikodostojnika. Iako lično nije bio socijalista, Pavlović je otvorio stranice Pančevca, kao demokratskog lista, i za ovakvo viđenje sveta, pa je u nastavcima objavio prvi prevod „Manifesta komunističke partije” i niz tekstova tada vodećeg srpskog socijaliste Svetozara Markovića.

Uredništvo i administracija su se u to vreme nalazile u zgradi Trubača, a zatim u Spirtinoj kući preko puta Uspenskog hrama. Od novembra 1870. godine list je umnožavan u štampariji Jovanovića i Pavlovića, u kući u današnjoj Ulici braće Jovanović broj 24.

Pored Jovana Pavlovića, u grupi uglednih građana koji su 1869. godine pokrenuli Pančevac, list za prosvetne i materijalne interese, bili su najistaknutiji pančevački intelektualci tog vremena. Oko ovih novina su se okupile ne samo najumnije srpske glave koje su živele i radile u našem gradu, već su u njemu sarađivala i najveća novinarska, publicistička i književna imena iz drugih sredina i država.

Da Vas podsetimo:  Bio sam hrvatski zatočenik u logoru Lora… (7)

Jedan od najbližih Pavlovićevih saradnika, koji ga je zamenjivao na uredničkom mestu kad god bi osnivač Pančevca bio pritvoren, bio je dr Ljubomir Nenadović. Rođen je 20. jula 1837. godine u sremskom selu Kraljevci, a gimnaziju je završio u Sremskim Karlovcima. Nakon što je diplomirao medicinu u Pešti 1866. godine, specijalizovao se u Beču i Berlinu za lečenje ženskih bolesti. Dr Nenadović je bio gradski fizikus u našem gradu punih četrdeset godina i za to vreme je objavljivao tekstove o zdravstvu i zdravstvenom prosvećivanju u raznim periodičnim publikacijama. Napisao je 1891. godine knjigu „O zdravstvenim prilikama u Pančevu”, a „Smrt sučiji” 1902. Sledeće godine se preselio u Beograd, gde je do 1911. držao privatnu praksu. U „Prosvetnom glasniku” je 1904. godine objavio rad „Fizički razvitak školske omladine i školska higijena u Srbiji”, a 1906. „Školske higijene i školski lekari-higijeničari”. Njegova brošura „Samarićanstvo, spasonosna međunarodna ustanova” pojavila se 1914. godine. Preminuo je u Beogradu 26. marta 1916.

Još jedan lekar je u to doba blisko sarađivao sa redakcijom Pančevca. Konstantin Peičić, rođen 1802. godine u Borovu, pohađao je gimnaziju u Sremskim Karlovcima i Požunu (Bratislavi), a Medicinski fakultet je završio u Budimpešti. Bio je, između ostalog, član Srpskog učenog društva i Književnog odeljenja Matice srpske. Napisao je „Žitije Teodora Pavlovića” 1857. godine, a u rukopisu mu je ostala „Građa za istoriju srpskog pokreta u Ugarskoj 1848/49”. Njegov „Rukovoditelj k povraćanju izgubljenog zdravlja” doživeo je tri izdanja, i decenijama po objavljivanju bio isčitavan u starijim srpskim porodicama. Poslednjih godina života bio je nadzornik Tekelijanuma u Budimpešti, gde je i preminuo 25. maja 1882. godine.

Pored toga što su u Pančevcu pisali o socijalnim i zdravstvenim problemima, dr Ljubomir Nenadović i dr Konstantin Peičić su od januara 1871. do jula 1873. godine uređivali mesečni časopis „Domaći lekar”, prvi popularni medicinski časopis na srpsko-hrvatskom govornom području.

Da Vas podsetimo:  Da li znate ko je sve priložio pomoć porodici vojvode Jovana Stojkovića „Babunskog“ ...

Svetislav Kasapinović, tadašnji advokatski pripravnik u kancelariji dr Ljubomira Gađanskog, sarađivao je sa Pančevcem od samog osnivanja – u prva četiri broja objavio je seriju tekstova pod nazivom „Školsko pitanje u Pančevu”, a u broju 25 štampan je njegov članak „Naše opštinsko veće i naši učitelji”. Kaspinović nije pisao samo tekstove koji su se odnosili na kulturno-prosvetne teme, već je i, pošto je iste, 1869. godine, izabran za poslanika na srpskom Narodnom i crkvenom saboru u Sremskim Karlovcima, slao objektivne izveštaje sa zasedanja.

Osim što su umnožavali Pančevac u svojoj štampariji, braća Jovanović su i na druge načine pomagali prvi list na srpskom jeziku u Pančevu. Kamenko Jovanović je pisao tekstove o finansijsko-ekonomskim prilikama i besplatno vodio administraciju za vreme Pavlovićevih tamnovanja. Blizak tadašnjim žurnalistima Pančevca bio je i prota Vasilije Živković, veliki pesnik srpskog romantizma, čije se zasluge za razvoj prosvete i kulturnog života ne mogu nabrojati na jednom mestu.

Književnik i advokat dr Đena Pavlović je u jedanaest nastavaka, od 25. februara do 4. aprila 1871. godine, u rubrici „Podlistak”, objavio vrlo zapažen serijal „Žena da vas bog sačuva”. Još kao veoma mlad, a rođen je 1851. u Odžacima, učestvovao je u književnom pokretu tadašnje Omladine. Šezdesetih i sedamdesetih godina XIX veka Đena Pavlović je sastavljao patriotske i ljubavne stihove, koji su ostali rasuti po časopisima toga vremena. Napisao je u desetercima humorističnu epistolu „Sitna knjiga od Krajine Marku”, koja je 1901. godine treći put objavljena u Brankovom kolu. Preveo je na mađarski jezik Zmajeve „Đuliće uveoke” i štampao ih uz pomoć mađarskog književnog društva „Kišfaludi” 1885. godine. Pripovetku „Komšije” objavio je u Danici 1868, a roman za narod „Kome se ne prašta” 1872. godine.

Pančevac je od 1869. do 1871. godine publikovao tekstove tada vodećeg srpskog socijaliste Svetozara Markovića. On je te godine (1871) u Beogradu pokrenuo list Radenik, ali je već sledeće, zbog pritiska srbijanske vlasti, bio prinuđen da ga obustavi. Marković je tada prešao u Novi Sad gde je objavio knjigu „Srbija na istoku”. Preminuo je 26. februara 1875. u Trstu, u 29. godini.

Da Vas podsetimo:  Miloš je sam danima branio svoje selo od albanskih terorista!

Nakon pet godina neprekidnog izlaženja, Pančevac je, kako se tada govorilo, konfiskovan sredinom jula 1873. godine i obustavljen na tri meseca. Sledeće godine izlazi sa prekidima i uz ogromne teškoće, pa se konačno gasi novembra 1874. godine.

Bilo je još pokušaja u XIX veku da se Pančevac obnovi – novine sa ovim nazivom izlazile su od februara 1875. do februara 1876. godine, i od oktobra 1885. do aprila 1887. godine, ali nisu uspele da dostignu slavu i značaj Pavlovićevog Pančevca.

pancevo.city

POSTAVI ODGOVOR

Unesite Vaš komentar
Molimo unesite vaše ime