Od velikaša do vladara
Jedna od najznačajnijih i najmoćnijih vitezskih loza srednjovekovne Srbije bila je nesumnjivo loza Mrnjavčevića. Za vreme vladavine cara Dušana Silnog, a naročito u doba njegovog sina cara Uroša Nejakog, braća Mrnjavčevići su postepeno postajala sve uticajnija snaga u Srpskom carstvu.
Dubrovački arhivski dokumenti jasno pokazuju da je već 1361. godine despot Vukašin bio najmoćnija ličnost na dvoru mladog cara Uroša, što govori o brzom usponu ove porodice.Ključni trenutak dogodio se 1365. godine, kada je car Uroš zvanično proglasio Vukašina za kralja, njegovog brata Uglješu za despota, a najmlađeg brata Gojka za velikog vojvodu, koji je istovremeno obavljao i dužnost velikog logoteta (carskog kancelara).
U tom periodu Mrnjavčevići su dostigli vrhunac moći – smatrani su gotovo prirodnim naslednicima Nemanjića, a njihov uticaj se širio od Makedonije prema severu. Taj nagli uspon, međutim, izazvao je ozbiljno nezadovoljstvo i zavist među mnogim srpskim velikašima.
Posebno su se protivili Lazar Hrebeljanović i Nikola Altomanović, koji nisu mogli da prihvate širenje Vukašinovih poseda prema Kosovu i Metohiji. Zbog toga je u državi vladala sve veća razjedinjenost i međusobna netrpeljivost među vlastelom. Upravo ta neslaganja i zavist stvorili su povoljne uslove za turske osvajače. Kada su Turci zauzeli Jedrene (oko 1369–1371), a mnogi srpski velikaši odbili da se ujedine u zajedničkoj borbi, braća Mrnjavčevići su odlučila da sama krenu u odlučujući sudar sa neprijateljem. Njihov cilj bio je jasan: Osloboditi Jedrene i potisnuti Turke sa Balkana.
U prvom naletu srpska vojska pod komandom braće Mrnjavčevića uspela je da nanese težak poraz Turcima i da ih potisne preko reke Marice. Međutim, Turci su se brzo pregrupisali i primenili podmukao i neočekivan potez – otrovali su vodu u reci. To je potpuno iznenadilo srpsku vojsku koja je bila iscrpljena i prepuštena trenutku opuštanja nakon pobede.
Usledila je žestoka noćna bitka. Turci su izveli iznenadni napad i naneli katastrofalne gubitke. U tom krvavom boju poginuli su veliki vojvoda Gojko i despot Uglješa. Kralj Vukašin je uspeo da se kratko spase preplivavši reku, ali ga je na drugoj obali, u naletu besa zbog poraza, lično ubio njegov ordonans Nikola Arsoević.Tako su 26. septembra 1371. godine, u Maričkoj bici kod Černomena (Črnomena), u istom danu izginula sva tri brata Mrnjavčevića.
Mesto gde se to dogodilo narod je kasnije nazvao „Srpska pogibija“ – simbol velike tragedije koja je zadesila Srpsko carstvo.
Mrnjavčevići su u XIV veku bili istovremeno ratnici, vladari i uzorni vitezovi. U skadarskom katastru iz kasnijeg perioda upisani su kao plemići – najviši društveni stalež toga vremena. Čuveni vizantolog Đorđe Ostrogorski nazvao ih je „prekinutom dinastijom“, naglašavajući njihov potencijal koji je prekinut tragičnim krajem.
Njihovi potomci nisu položili oružje. Još dugo vremena posle Marice oni su hrabro i uporno pružali otpor turskim osvajačima, ginući junački u mnogim bitkama za odbranu hrišćanskog Balkana.
IZVOR: Kompasinfo
