Istina nije opasna. Opasno je kada se o njoj decenijama ćuti.
Postoje datumi koji narode ujedinjuju i datumi koji ih trajno dele. Za srpski narod, 7. jul 1941. godine ostaje jedan od najbolnijih i najspornijih datuma dvadesetog veka. Ne zato što je tog dana započeo otpor okupatoru, već zato što je tog dana, u Beloj Crkvi kod Krupnja, srpska ruka ubila srpsku ruku.
Tog dana Žikica Jovanović Španac ubio dvojicu srpskih žandarma, Bogdana Lončara i Milenka Brakovića – domaćine i službenike koji su samo radili svoj posao i održavali red.
Taj tragični događaj decenijama je u socijalističkoj Jugoslaviji slavljen kao „Dan ustanka naroda Srbije“. Od 1945. do 2001. godine bio je državni praznik u Srbiji.
I danas ga pojedini obeležavaju kao početak antifašističkog otpora.
Međutim, za veliki broj istoričara, publicista i predstavnika srpske emigracije, ovaj datum ima sasvim drugačije značenje.
Oni u njemu vide početak građanskog sukoba u Srbiji – tragedije koja je podelila narod onda kada mu je jedinstvo bilo najpotrebnije.
Prvi metak nije bio upućen okupatoru
U Beloj Crkvi 7. jula 1941. godine ubijena su dvojica srpskih žandara. Nisu bili Nemci. Nisu bili ustaše. Nisu bili pripadnici okupacione vojske.
Bili su Srbi.
Oko njihove istorijske uloge i odgovornosti postoje različita tumačenja, ali ostaje činjenica da su prve žrtve tog događaja bili ljudi istog naroda.
To je bio početak dubokih unutrašnjih podela koje će Srbiju narednih godina skupo koštati.
Revolucija ispred nacionalnog oslobođenja
Posle Aprilskog sloma 1941. godine Srbija je bila okupirana, podeljena, razorena i iscrpljena. Narod je nastojao da sačuva goli život, porodicu i biološki opstanak.
U takvim okolnostima, Komunistička partija Jugoslavije (koja je bila u ilegali) videla je priliku da, pored borbe protiv okupatora, pokrene i revolucionarnu borbu za preuzimanje vlasti i rušenje dotadašnjeg državnog poretka… a to im je bio i glavni cilj, pokrenuti građanski rat.
Istoriografija i danas raspravlja o tome u kojoj meri su revolucionarni i oslobodilački ciljevi bili isprepleteni.
Nesumnjivo je, međutim, da je ideološki sukob ubrzo postao jedno od glavnih obeležja rata u Srbiji.
Mnogi Srbi (braća) našli su se na suprotnim stranama, ne zato što su bili neprijatelji po nacionalnosti, već zato što su različito videli put kojim Srbija treba da ide.
Cena tih podela bila je strahovita.
Da li bi istorija bila drugačija?
Teško je ne postaviti pitanje: šta bi bilo da su Srbi bili jedinstveni?
Niko ne može sa sigurnošću odgovoriti da li bi Jasenovac bio oslobođen ili bi tok istorije bio drugačiji.
To ostaje u domenu istorijske pretpostavke.
Ali jedno je izvesno – svaki građanski sukob slabi narod koji se već nalazi pod udarom daleko snažnijeg neprijatelja.
Dok su Srbi ratovali jedni protiv drugih, ustaški logori smrti nastavljali su da odnose stotine hiljada života, pibijeno je oko milon Srba… koji su bili bez bratske zaštite.
Od Španca do Filipovića
Od Bele Crkve do Valjeva proteže se jedna snažna simbolička linija.
U centru Valjeva i danas dominira spomenik hrvatu Stjepanu Filipoviću (Hrvatski komunista), partizanskom borcu koji je postao jedan od najpoznatijih simbola komunističkog pokreta. Podignute ruke i stegnute pesnice postale su jedan od najprepoznatljivijih vizuelnih znakova jugoslovenske revolucionarne tradicije.
Za jedne, taj spomenik predstavlja simbol antifašističkog otpora.
Za druge, on pre svega simbolizuje pobedu komunističke revolucije i ideologije koja je posle rata oblikovala politički i društveni život Srbije.
Upravo zbog toga taj spomenik i danas izaziva različita tumačenja.
Spomenike ne treba rušiti
Nisam za rušenje spomenika. Istorija se ne ispravlja macolom. Spomenici, bez obzira na to kom vremenu pripadaju, svedoče o jednoj epohi i načinu na koji je ona razumevala samu sebe.
Ono za šta jesam jeste postavljanje informativnih tabli i dodatnih istorijskih objašnjenja koja će posetiocima predstaviti različita tumačenja i širi istorijski kontekst… i tu biti ispisana istina… a ne ona komunistička.
Samo tako će spomenik postati mesto učenja, a ne isključivo mesto ideološkog sećanja.
Srpska tragedija
Najveća tragedija srpskog naroda u Drugom svetskom ratu nije bila samo u tome što je bio izložen zločinima okupatora i Nezavisne Države Hrvatske… ustaša…
Tragedija je bila i u tome što je bio duboko podeljen.
Kada brat stane na brata, svaka pobeda postaje nepotpuna, a svaki poraz još teži.
Upravo zato o ovim temama treba govoriti mirno, argumentovano i bez ideoloških predrasuda.
Ne da bismo ponovo otvarali stare rane, već da bismo razumeli zašto su nastale… i da se više ne ponove.
Istina kao put pomirenja
Srbiji nije potrebna nova ideologija, već istina. Istina nije opasna, ma koliko bila bolna.
Opasno je kada se istorija pretvara u politički mit, kada se prećutkuju neprijatne činjenice i kada se složeni događaji svode na jednostavne parole.
Samo narod koji je spreman da se suoči sa svim stranama sopstvene prošlosti i činjenicama može mirno da gleda u budućnost.
Bez istine nema ni pravog pomirenja, ni trajnog nacionalnog jedinstva.
ŽIVELA SRBIJA I NIKAD VIŠE JUGOSLAVIJA!
Priredio: Đorđe Bojanić, glavni urednik sajta Srpska istorija
Bilo bi dobro navesti koje zločine taj Filipović počinio nad Srbima valjevskog kraja,pa onda raspravljati.
E sve ovo ne bi bilo da je Draža poslušao Nedića i Ljotića i pomlatili teroristu tita i njegove ološe.Skoro niko od Srba ne bi poginuo,a ovi prostori bi bili očišćeni od ološa.
Hajde da koristim vokabular jednog verovatno nikada Srbina (bar ne po pisanju jednog BG Tabloida -koji zbog toga nikada nije bio tužen-jer je pisao o navodnom biloškom ocu -Albancu ovoga na vrhu današnje Srbije) PA ŠTA -ako je Filipović bio Hrvat? Nisu li se brojni Srbi ili oni koji su sebe stotine godina smatrali uglavnom samo pravoslavcima -Bosancima, Crnogorcima, Ličanima, Kordunašima i dr. -mnogi od njih su i u Velikom ratu od 1914.-do 1918. g. ratovali na strani Austrougarske protiv Srbije, čim su se u Drugom svetskom ratu oktobra 1944.g. u sastavu neke od partizanskih divizija, dokopali Beograda i Srbije, počeli pomor Srba, pljačku srpske imovine, „osvajanje“i tada elitnog Dedinja za svoje komandante i druge često samo polupismene palamudoviće, a započeli su i masovna streljanja svih po Srbiji koji im nisu bili po volji. Naravno uz učešće u pomoru i „pravih“ Srbijanaca koji su se tek te sudbonosne 1944.g. priključili Titu i njegovima. Ili su od njih i drugih Srba- bili potkazivani -kako tvrde neki istoričari- „novom (komunističkom) okupatoru“, da su streljani bili saradnici Nemaca, četnika i ljotićevaca. Ako je tako bilo, a bilo je, zašto se čuditi Hrvatu Filipoviću -ako je zaista to bio- koji je u srcu Srbije dobio svoj spomenik? I šta je sa bezbroj drugih spomenika- od onih na Kalemegdanu u BG i do svih drugih širom Srbije? O njima (još) ni reč. A ti, nazovimo ih tako, tobože „pravi“ posleratni Srbi su bili kao omađijani „gomilom“ Hrvata u novoj vlasti, sada sa beogradskog Dedinja. A posebno su mnogi Srbi bili oduševljeni -po rođenju na teritoriji Austrougarske i borcu za tu državu protiv Srba, navodnom „Hrvatu“ ili ko zna kome đavolu je pripadao, Josipom Brozom -Titom. Srljali su kao omanuti za njim- baš kao i ovi danas, za ovim već pomenutim, delom možda Nesrbinom- ili direktno za onima ne tako davno pridošlih u BG iz ko zna koje vukojebine da i Beograđanima i Srbiji, baš kao i oni tzv. „Srbi“ decenijama pre ovih danas- možda dedovi i očevi ovih danas na vlasti -koji su to činili stanovnicima Srbije i u Velikom i u Drugom i posle svetskog rata- a njihovi potomci to čine danas. Kao npr. neki (S)Mrdići, Gaši(ći) Vesići i mnogi drugi tobože -Srbi! Pomenutog klicanja svakome, pa bio on i tuđinac i neprijatelj Sbije (i podizanja spomenika) je u Srbiji bilo oduvek, a izgleda, slično će biti i zauvek!
Zašto je ovaj komunista Hrvat dosao u Srbiju da dize ustanak, a ne u Bosni i Hercegovini ili Hrvatskoj protiv ustaške nacističke vlasti koja je imala Rasne zakone i koncentracione logore za antinaciste?
To je pitanje svih pitanja.Svaka čast.