Dr Boris Varga, kolumnista iz Srbije za The Geopost
Od direktne demokratije do „srpskog sveta“
Protesti u Srbiji zbog smrti 16 osoba na železničkoj stanici u Novom Sadu počeli su sa dominantnim građanskim, urbanim i levičarskim idejama. Građani i studenti su propagirali uglavnom vrednosti pravne demokratske države, međuljudskog zajedništva, solidarnosti i buđenja građanske svesti u Srbiji protiv korumpira
nog i nacionalističkog režima predsednika Srbije Aleksandra Vučića.
Studenti su u početku želeli da ostanu izvan politike, a državne zastave Srbije i zastave fakulteta jedini su simboli koji su bili dozvoljeni na protestima.
To je bio način na koji je građanski protest predvođen studentima Aleksandru Vučiću i Srpskoj naprednoj stranci preoteo monopol na simbole patriotizma. Zastave republike Srbije mogle su se videti na ramenima demonstranata u svakom kutku države, čak i u multinacionalim sredinama gde nije emotivno pozdravljano prisustvo srpske nacionalne simbolike od raspada socijalističke Jugoslavije, poput Sandžaka i Vojvodine.
Međutim, uz srpske državne simbole i himnu, koji su pozivali na jedinstvo, na protestu su počele da se provlače i dominuju srpske šovinističke zastave, među kojima sa natpisom „Nema predaje“ i kartom Kosova. Svađe među demonstratima su nastajale zbog nošenja zastava EU i Ukrajine, a istovremeno su bile prihvatljive zastave Ruske Fedreracije.
Omladina je režimu Aleksandru Vučiću oduzela i pravoslavne simbole kao osnovu njegovog populističkog nacionalizma. Tokom zime i proleća 2025. godine studenti i srednjoškolci pešačili su Srbijom sa pravoslavnim ikonama i zastavama. Bilo je i onih koji su nosili krstove, čime su protesti dobijali izgled verskih hodočašća.
U toj ikonografiji pojavile su se zastave iz srpske istorije, ali i simbolika četničkog kolaboracionog pokreta iz Drugog svetskog rata. U međuvremenu, studenti su odlučili da protest uđe u politiku i stavili ultimatum srpskim vlastima i Aleksandru Vučiću da raspiše izbore.
Veliki studentski protest na srpski verski i nacionalani praznik Vidovdan (28. juna) u Beogradu na scenu je izveo govornike koji su se obraćali šovinističkom retorikom, koja je podsećala na rasapd socijalističke Jugoslavije i početak ratova 90-tih godina. U diskursu je dominirala ideologija „velike Srbije“, odnosno sada popularno nazvanog – „srpskog sveta“ (po uzoru na imperijalistički i militantni „ruski svet“). Kosovo je ponovo postalo suština nacionalne srpske politike.
Ulaskom u politički proces studentski i građanski protesti su od režima Aleksandra Vučiča počeli da otimaju i nacionalistički narativ o ujedinjenju svih Srba u regionu Zapadnog Balkana, koji je na izborima strankama i političarima kao što je Slobodan Milošević, Vojislav Koštunica, Vojislav Šešelj, Tomislav Nikolić, pa i sam Vučić, donosio milione glasova.
Glavni zahtev studentskog i građanskog protesta je raspisivanje izbora, kao sredstva da se kazni smrtonosna korupcija i nasilje nad demonstrantima.
Građanski i moderni protest, u početku ustrojen po pravilima bezliderstva, direktne demokratije i studenstkih plenuma svojim omasovljenjem i ulaskom u politiku nakon osam meseci postaje popularni srpski nacionalistički pokret sa populističkim narativom. Nacionalizam poslednje tri i po decenije Srbiju i njeno društvo drži vezanu za antizapadne stavove, sukob sa susedima, sklonost autoritarnizmu i ličnom političkom vođstvu.
Približavanjem izborima, studentskom i građanskom protestu ostalo je još da nađu lidera koji će svojim imenom i harizmom da pobedi srpskog predsednika i njegovu Srpsku naprednu stranku. U Srbiji cena političke pobede je da to neće biti kandidat koji je otvoreno za EU, politički centrista i liberal. Za pobedu na izborima u srpskoj politici potrebno je naći nekog ko može da bude adekvatan protivnik (još uvek) popularnom Aleksandru Vučiću. Odnosno po svemu sudeći, kandidat sličan njemu, da figurativno rečeno – Vučiću otme samog Vučića. /The Geopost/
Kao prvo: Kada su studenti svojim djelovanjem uspijeli da okupe toliko veliki broj pristalica i simpatizera, bilo je kristalno jasno da će svi učesnici u srpskoj politici, direktni i indirektni, nastojati da preuzmu protest , ili barem da se maksimalno “ ugrade “ , i time pokupe dio ( nezasluzene ) slave i uspijeha. To se i dogodilo ! Zbunjen sam autorovim tumačenjem pojma NACIONALIZAM ???
Kao da je svo znanje pokupio iz bivše KOMUNISTIČKE propangande , i kao da o istom pojmu, nikada ništa nije pročitao iz svjetske literature! Dakle isti pojam se tumači diagonalno suprotno . Komunisti, po naravi ,negiraju NACIJU i u njoj vide sve najgore, dok je maksimalna tezina i vaznost na „KLASI“ , dok europski i svjetski teoretičari NACIJU vide historiskim i kulturološkim bogatstvom. Treba znati i to ,da ju “ tanka crvena linija “ odvaja od ŠOVINIZAMA , što je ipak, nešto sasvim drugo ! Sada ja postavljam pitanje , Ukoliko znamo šta je NACIONALIZAM, da li su A. Vučić i njegov SNS …NACIONALISTI ??? Ja tvrdim da NISU . Vučić sa svojim “ trabantima “ samo se deklarativno bore sa Narod i Drzavu , stvarno djelovanje jeste čista VELEIZDAJA radi vlastitih interesa. Autor teksta po istoj matrici onda spominje..“nacionalistički narativ ujedinjenja svih Srba u regionu Zapadnog Balkana , “ koji su promovisali, Milosevic, Koštunica, Šeselj………… ! Da li je učeni autor ovoga teksta , ikada čuo ili bar načuo, da su SRBI zivjeli ujedinjeni u istoj Drzavi ( Jugoslaviji ) od 1918 do 1990 . Dakle, „nacionalistički narativ “ spomenutih ličnosti je moglo biti samo nastojanje, da SRBI NASTAVE DA I DALJE ZIVE U ISTOJ DRZAVI , u čemu ne samo da nema ničeg lošeg, nego spada i u elementarnu logiku !! Isto se mora i povezati sa pojmom “ VELIKA SRBIJA “ , pojam koji je lansirala AUSTRO UGARSKA Drzava , u svoje vrijeme , kako bi spriječila veze Drzave SRBIJE, sa djelovima AUSTRUGARSKE, gdje su zivjeli Srbi. Poslije stvaranja Jugoslavije 1918. ovaj pojam gubi na smislu, a sada ga upotrebljavaju iz čistog neznanja ili iz zle namjere !
Dakle , “ ugradjivanje stranih tijela “ u studentski uspijeh u borbi za “ opće dobro „, pokazala je i različitost shvatanja i smjera kojim putem Srbija treba da ide dalje. Ja sam , na primjer bio Veoma sretan kada su studenti pokazali da im je apsolutno stalo do KiM ( ne do Kosova kako je napisao autor ) unutar SRBIJE. Bio sam gorko razočaran, studentskim biciklijadama i odlaskom u Cirih i Brisel, prijmom kod Picule, razgovorima sa europarlamentarcima ……tim istima, koji prešutno ili javno podrzavaju Vučića,i koji sasvim otvoreno , bezobrazno, otimaju KiM. Ostaje da se vidi, da li će Kurtu zamjeniti Murta, ili Kako se je već izrazio autor teksta, ili će doći do stvarnih tj. suštinskih promjena.