Slovenski koreni reči Kladovo održani su i u toponimima Kladorup u Bugarskoj, Kladnje u Hrvatskoj, Kladanj u Bosni, Kladurovo u đerdapskom zaleđu, Kladovo u Rusiji, severoistočno od Moskve, istoimeno selo i reka u regiji Temišvara, Rumunija, zatim Kladovo u Republici Bujratiji- Barguzinski rejon, poznato po pećinskim crtežima iz četvrtog milenijuma p.n.e, Kladovo u predgrađu Berlina, nekadašnje obitavalište Lužičkih Srba.
Područje današnjeg srpskog Kladova, zbog izuzetno značajne pozicije kontrolnog punkta za najosetljiviji deo dunavskog plovnog puta, stolećima je predmet posebnog interesovanja država kojima je širenje ili jačanje granica vlasti uslovljeno prisustvom na ovom tlu. Snažno svedočanstvo pohranjeno je u natpisu na ovdašnjoj antičkoj građevini: “Imperatori cezari Gaj Valerije Aurelije Dioklecijan i Marko Aurelije Valerije Maksimijan odani bogovima i nepobedivi avgusti srećne ruke Flavije Valerije Konstancije i Galerije Valerije Maksimijan cenjeni cezari i veliki pobednici nad Germanima i Sarmatima podigoše tvrđavu kao večitu zaštitu države u budućnosti“.
Znamo da je pleme Severjani- Severini naseljavalo područje oko Tamiša i Kladovu obližnje Černe, a jedan od migracionih pravaca Severjana tokom VII veka upravo je vodio sa područja današnje Rumunije u unutrašnjost Balkana. Kladovo kao i susedna Kladušnica za svoje ime mogli bi blagodariti okolnosti da se radi o idealnim lokacijama za istovar tereta, njegovo uskladištenje, sortiranje i najzad pretovar u velike brodove sposobne za plovidbu ka Crnom moru. U suprotnim situacijama, kada bi trgovački put vodio uzvodno, Kladovo je odredište za pretovar na mala plovila radi lakšeg savladavanja đerdapskih plovidbenih prepreka u vidu brzaka, virova, tesnaca, rečnih stena i sprudova. U ruskom jeziku “kladovaja“- smočnica, ostava, spremište, “klad“- prtljag, teret, kao i u srpskom “sklad“, “skladište“ termini su izvedeni iz zajedničkog korena, izvorne staroslovenske reči “klasti“, “kladati“- stavljati, polagati, nalagati, metati, što nas vodi i do termina “klas“- izrađati. Drugi segment ovog izraza, u smislu stasavanja, važeći za zidanje, što čini savremeno značenje ruske reči “kladka“, asocira i na postojanje neke starije građevine na tlu srednjEvekovnog Kladova, u čemu, kako je prethodno pokazano, ovo područje ne oskudeva.
Rečnik srpskohrvatskog književnog ili narodnog jezika /SANU, knjiga 9, Beograd 1975/, sadrži sledeće odrednice o pojmu “klad“’:
-1) klisato parče gvožđa ili tvrda drveta pomoću čega se sekirom panjevi razbijaju (Banat, Zmaj 4);
-2) veliki kamen međaš- ako su pasike jedna uz drugu, kad se sije ozimica, onda su po mejašu metnute po tri četiri stine uza svu pasiku, a to se zove navale (u Kostanju kažu kladovi) (Poljica, Ivan, F. ZNŽ 9, 311;
– 3) zakopano, sakriveno blago (Šul.6, 1140; RJA; Parč.1; Bak.1)
-4) davanje, ostavljanje nečega na čuvanje (Bak,1;R-K2)
-5) ono što je dato na čuvanje (I.)
-6 prostorija u kojoj se drže namirnice i stvari, ostava (I.)
-6) sklonište, skrovište, zaklon- Nedjeljom bi…došao silan svijet na liturgiju, pa se pred crkvom…i u svakom kladu, sve šarenilo od crvenih, bijelih i modrih boja (Šim.6, 120);
“Klada“ ima zabeležena značenja:
-1) imetak, blago- Kad’ e Srpsko poginulo carstvo/ Tri ste Srpske klade zauzeli/Alaibariak slavnoga Lazara/ I odeždu svetoga Jovana,/ Zlatnu šliku Despota Đurđa (NP Čojk, 32), Klade su ti u zemlju tatarsku,/ U onoga Tatarskoga Hana; /Han e Srbske zauzeo klade (I.). (RJA).
-2) odsečen, neotesan komad stabla, balvan, trupac, panj, cepanica…
-3) lenj, glup, neotesan čovek, glupak, prostak; lenština. ..Ti si… jedna klada, jedan buzdovan (Vas.D.2,110)…
-4) naprava (obično drvena) za okivanje, sputavanje nogu i ruku, kvrge… Što se klade tiče, to (se)…ona sastojala… iz dviju komada drva (klada) ali sa rupama gdje su noge osuđenika metali (Bogiš.3, 572)….
-5) kolarska tezga, strug- U kolarnici se zove klada prosta naprava od četiri koca pobodena u zemlju preko kojih su zakucane dve jake daske…Između… valjčići namesti se glavčina na kojoj se nameštaju palci. Na kladi se i gobelje tešu (Vučitrn, El.G.1)…
-6) drvena kočnica na zadnjim točkovima u kola- Klada za kočnicu (je) ono drvo ispred zadnjih točkova kojim se pritežu ovi točkovi pri kočenju kola (Vukov, A.2)…
-7) badanj- Pogodili klade vodenične za 400 groša (PŠM,187)
-8) izdubeno drvo na koje se oslanja vodenica- U Badovincima su drinke (vodenice) bile postavljene na tri “kopane“ klade, velika i dugačka “kopana“ čamca (Drobnj,3,14)
-9) deo tkačkog stana, razboja- Dijelovi su stana: dvije klade, klupa, bilo, dva vratila, brdo, čunak…i sukalo (Mesner- Sporšić A, ZNŽ 28/1, 207)
-10) vrsta splava- Kad ih je on upitao kako će preći Drinu, odgovorili su mu: “Na kladama“ (Drobnj,5, 24)
Drugi naziv naseobine- Novigrad tj. Neograd zabeležen je 1396.g, 18. avgusta u poveljama izdatim od strane ugarskog kralja Žigmunda prilikom njegovog krstaškog pohoda na Nikopolj iste godine, kao i 1419. godine, 26. oktobra, u aktu Žigmundovom, gde Novigrad locira uz Gvozdena vrata u Bugarskoj. Ovaj termin upotrebljavan je u istorijskim dokumentima XIV– XVIII veka od strane katoličkih emisara i hroničara ili od ugarskih i austrijskih velikaša. I biskup- carski izaslanik u Carigradu Antonio Vrančić 1576. godine opisujući Đerdap beleži da se nalazi između Golupca i grada “koji se negda zvao Kladovo a tada Novi Grad“. Kladovska oblast postala je delom Osmanskog carstva nakon Nikopoljske bitke 1396. godine, u kojoj je propast doživeo pokušaj ugarskog vladara Žigmunda da krstaškim pohodom, uz sadejstvo Francuske i Vizantije, zada odlučni udarac Bajazitovoj vojsci, potpomognutoj od srpskog despota Stefana Lazarevića.Tada je Vidin, budući osmanski ratni plen, dobio status sandžaka, u okviru kojeg će se 1483.g. naći i vojnuci- vojnici i seljaci “nevernici“- hrišćanski pripadnici turskog vojnog staleža naseljeni u ataru današnjeg Kladova. Bili su to slobodni seljaci svrstani u red “nosioci kopalja“ sa određenim vojnim obavezama, podređeni desetarima na nižem i lagatorima na višem organizacionim nivou. Konačnim oslobađanjem od osmanskog prisustva 1867, ovaj kraj uspeva da veoma brzo reafirmiše vitalnu poziciju sa aspekta srpskih nacionalnih interesa, što će ga iznova, periodično, izlagati pošastima razaranja tokom sledujućih ratova, ali i izazovima modernizacije, velikih poduhvata iz sfera organizovanog kriminala… Pominjanje njegovog imena u književnosti i uzimanje njegovih kulisa za scenografiju mnoštva igrokaza, još su jedno svedočanstvo neiscrpne privlačnosti kojom zrači , kako “za reči“, tako i “za dela“.
Naročitu pozornost pisaca, ratnika i pustolova Kladovo je izazivalo svojim “mestom pod suncem“- na Dunavu, uz granice osmanskog i austrijskog carstva, krajnja tačka đerdapske regije, sa rečnim putem punim vododelnica, stenovitih prepreka, virova, brzaka, što centralnu Evropu vodi u okrilje Orijenta. Do uspostavljanja mreže rečnih kanala 1890-96 trebalo je tovare sa lađa premeštati u barke, pohraniti ih na obali, naći pomoćnu vuču, po pravilu volovskim zapregama, neretko snagom robova ili najamnika.
Žudnja za ovladavanjem “simfonijom u kamenu“, iznedrila je ovde razgovetne znamene civilizacijskog uspona, poput antičkih kanala i mostova, tvrđava Dijana, Elizabet, Karolina, Fetislam, Sipskog kanala iz 19 veka, moćne brane i prevodnicu- dostignuća savremenog inženjerstva…
Kladovom je često trgovano, sačuvana je i jedna priznanica stara 200 godina- dokaz o plaćenoj ceni za “prodato Kladovo“, ništa ređe vojevano. U svojstvu granice, bilo je i jedro nade obilju stradalnika sa obeju strana reke, podjednako privlačno za krijumčare, nekada pod zaštitom države (snabdevanje srpske vojske oružjem 1862 ili spas pod teretom međunarodnih sankcija, zahvaljujući ilegalnom transferu energenata), neprozirne interesne grupe ili jedinke kojima je nagon za prevladavanjem bede jedino životno sidro.
Kao takva, ova sredina odavno je zadobila glas “čistilišta za gubitnike“, zahvaljujući “nadvremenskoj“ kaznionici čiji su ovozemaljski zatočenici grof Đorđe Branković, Nikola Pašić, Stojan Protić i još more neimenovanih sapatnika. Otud “Hazarski rečnik“ prepoznaje Kladovo kao ključni toponim izvetrelog carstva, narodni junak Stojan Buljubaša upravo tu spoznaje pogubnost vere u ljude, a V.Jovanović Marambo ga u jednoj noveli vidi kao poslednju stanicu na putu beznađa. Otud i oslonac u razmišljanju da i samo ime mesta može imati traga, koliko u slovenskom terminu za međni kamen, granični beleg, toliko i u odrednici za “skladište“, “ostavu“, konačno i u napravi za utamničenje ljudi- “klada“.
Kao da mu je predodređeno da simbolizuje višeznačnost, Kladovo je i relikt keltske reči za groblja, budući bukvalno zasejano večnim ljudskim staništima stasavalim ovde stotinama godina, kao uostalom i impozantne građevine za čiji značaj su veza stari slovenski termini “klasti“, “kladati“, ruski “kladka“- stavljati, polagati, metati, ujedno izraz za “stasavanje“ u smislu zidanja… U ovom poslednjem slučaju, posmatrano kroz prisustvo ostataka kultova prastarih božanstava plodnosti, termin kladovo čuva u sebi i sinonime za klijanje, rast…rađanje.
Kulturna istorija na graničnim područjima prostiranja jednog etniciteta ili države uglavnom je predodređena ratovima, nastojanjima za prevladavanjem siromaštva, višestrukim migracijama, porodičnim, saobraćajnim, trgovinskim vezama zajednica lociranih, u slučaju podunavskog Kladova, na obalama velike reke i zaleđu, inače izdašnim u privrednim potencijalima- rudno i vodno blago, šume, putevi…
…Sledeći reči Judit Šalgo smeli bismo zaključiti da je ovaj grad džinovski brod, nasukan na obalu velike reke; njegove mašine danonoćno rade punom parom, sa obale neprekidno naleću novi putnici, pristižu novi tovari, po palubi se kovitla i po budžacima taloži pesak sa okolnih brda, jednako se nešto pravi, popravlja i ruši, ali brod nikako da krene. A ja maštam o plovidbi…
…Gvozdene zavese, bodljikave žice, vatrene linije koje su doskora delile Istok od Zapada, bile su neprobojne ali veštačke granice na jednom prirodno nerazgraničenom području: istok i zapad su astronomska fikcija, ispolitizovana astronomija, to su polovi naše dezorijentisanosti i straha. Granica između severa i juga, naprotiv, nije delo ljudskih ruku, već planetarna činjenica, proizvod kosmičke promisli koju samo Promisao (promišljanje) može da poništi. Počnimo, dakle, da mislimo. Možda ćemo jednoga dana postići ono što već čine ptice selice, gušteri sa Galapagosa, snežni oblaci nad Kilimandžarom, munje između dva pola i vode sva tri okeana.
