SRBI U CRNOJ GORI: Komšije ih ne žele, a u vlastitoj kući ne znaju da su kod kuće!

Piše: Tihomir Burzanović

Politika je, kažu, umjetnost mogućeg. Na Balkanu je, međutim, odavno postala umjetnost apsurda. A kada je riječ o Srbima u Crnoj Gori, izgleda da je dostigla onaj nivo nadrealizma u kojem više niko nije siguran ko koga predstavlja, ko koga priznaje, ko koga brani, a ko se samo fotografiše dok sve to posmatra.

Prema ocjenama kritičara, Srbi u Crnoj Gori danas imaju više političkih predstavnika nego stvarnog političkog uticaja. Imaju više medija koji se predstavljaju kao srpski nego medija koji zaista oblikuju javno mnjenje. Imaju više stranačkih saopštenja nego konkretnih rezultata. Ukratko – imaju skoro sve osim onoga što je najvažnije: jasnu političku strategiju.

Posebnu simboliku nosi odnos susjednih država prema predstavnicima srpskog političkog korpusa u Crnoj Gori. Stvara se utisak da su pojedini političari prihvatljivi jednima, neprihvatljivi drugima, a ponekad i jednima i drugima – zavisno od političke sezone. Balkan je, očigledno, jedino mjesto gdje diplomatija funkcioniše po principu turističke agencije: nekome je dobrodošlica zagarantovana, a nekome je granica kraj političke karijere.

Istovremeno, nije teško uočiti paradoks u odnosima Crne Gore i Hrvatske. Dok se, prema javnosti dostupnim informacijama, vode politički sporovi oko pojedinih crnogorskih funkcionera, diplomatski kontakti između ministara dviju država odvijaju se gotovo rutinski. To samo po sebi nije sporno – diplomatija i treba da razgovara. Ali kritičari s pravom postavljaju pitanje: razgovara li se o državnim interesima ili o interesima političkih krugova koji se međusobno daleko bolje razumiju nego što razumiju sopstvene građane?

Još je zanimljivija slika kada se pogleda južni dio regiona. Prema ocjenama dijela javnosti, Srbi iz Crne Gore godinama suočavaju se sa brojnim administrativnim i političkim problemima prilikom odlaska na Kosovo, dok se u Albaniji politički kontakti uglavnom odvijaju preko predstavnika albanskih stranaka iz Crne Gore. Naravno, svaka država samostalno odlučuje o svojoj politici. Ali ostaje pitanje: da li su Srbi iz Crne Gore postali jedini narod na Balkanu koji je istovremeno sumnjiv svima?

Slična je situacija i u Bosni i Hercegovini. Sarajevo svoje partnere nalazi tamo gdje prepoznaje zajedničke političke interese. To je legitimno. Međutim, stvara se utisak da srpski politički faktor iz Crne Gore u tim odnosima jednostavno ne postoji. Kao da je postao nevidljiv. A kada postanete nevidljivi u politici, vrlo brzo postajete nebitni.

I onda dolazimo do Beograda.Tu počinje prava balkanska tragikomedija. Nekada je Beograd nastojao da okupi sve značajnije srpske političke aktere iz Crne Gore. Danas, prema ocjenama brojnih analitičara, stvara se utisak da se krug sagovornika sveo na pažljivo izabrane pojedince. Kao da je neko odlučio da je srpski narod u Crnoj Gori prevelik za jednog predstavnika, ali premali za ozbiljnu strategiju.

U takvoj atmosferi više niko ne postavlja pitanje šta misle univerzitetski profesori, akademici, privrednici, kulturni radnici, intelektualci ili nezavisni mediji. Dovoljno je da nekoliko stranačkih funkcionera prođe kroz kabinet, napravi fotografiju ispred zastave i objavi status na društvenim mrežama. Politika je svedena na selfi diplomatiju.

Najveći paradoks je što Srbi u Crnoj Gori nikada nisu imali više vlasti, a rijetko kada su imali manje uticaja.Formalno učestvuju u vlasti.Suštinski, često izgledaju kao statisti. Formalno imaju institucije. Suštinski, njihova politička inicijativa sve češće dolazi spolja.Formalno imaju medije. Suštinski, ti mediji gotovo da ne uspijevaju da oblikuju javni diskurs.I tu dolazimo do možda najvećeg problema.

Srpski medijski prostor u Crnoj Gori, prema ocjenama mnogih medijskih analitičara, nalazi se u dubokoj krizi. Niti jedan medij koji se primarno pozicionira kao srpski nije među dominantnim faktorima javnog informisanja. Nema dnevne štampe, nema ozbiljnih nedjeljnika, nema televizije koja postavlja teme, već uglavnom televizija koje komentarišu teme koje su već postavili drugi.Drugim riječima, ne vode javnu raspravu – već trče za njom.

A kada mediji prestanu da kreiraju dnevni red i počnu samo da reaguju, gube svoju najvažniju funkciju.I onda se svi čude zašto je srpski politički korpus sve više defanzivan.

Odgovor je jednostavan.Bez ozbiljnih medija nema ozbiljne politike.Bez ozbiljne intelektualne infrastrukture nema dugoročne strategije.Bez strategije ostaju samo saopštenja.A saopštenjima se ne dobija istorija.

Na kraju, možda je najveća ironija u tome što Srbi u Crnoj Gori danas imaju najviše političkih funkcija onda kada najmanje liče na politički organizovan narod. Svako ima svog lidera, svako ima svoj portal, svako ima svoju istinu, a niko nema zajednički pravac.

Kao da su svi dobili po jedan komad mape, ali niko ne zna gdje je cijela karta.

Zato današnja situacija ne liči na političku krizu. Ona sve više liči na krizu identiteta političke elite. Narod nije nestao. Nije nestalo ni njegovo pravo da zastupa svoje interese. Ali se stiče utisak da je nestala ideja kako se ti interesi brane u vremenu kada se politika više ne vodi parolama, već ozbiljnim institucijama, medijima i strateškim savezništvima.Ako se ovakav trend nastavi, Srbi u Crnoj Gori mogli bi se naći u paradoksalnoj poziciji da formalno budu dio svih važnih procesa, a suštinski da ne odlučuju ni o jednom. Biće prisutni na svim fotografijama, ali ne i u donošenju ključnih odluka.

Istorija nas uči da nijedan narod ne gubi položaj preko noći. Gubi ga onda kada prihvati da je dovoljno da neko drugi govori u njegovo ime.A upravo tu leži najveća opasnost za srpski narod u Crnoj Gori. Ne u tome što ga drugi osporavaju. To je na Balkanu stara pojava. Već u tome što bi, ako nastavi da živi od podjela, sujeta i kratkoročnih političkih kalkulacija, jednog dana mogao shvatiti da više nema adresu sa koje govori – jer su ključeve njegove političke kuće davno poneli neki drugi.