Osnovni problem istraživan i analiziran u ovom radu se odnosi na masovne zločine nad Srbima, Jevrejima i Romima u tkz. Nezavisnoj Državi Hrvatskoj.
Poseban problem jeste neosnovano i naučno neutemeljeno umanjenje broja žrtava u toj zločinačkoj tvorevini.
Na osnovu toga su predmetno istraživana subverzivna dejstva u formi propagande tajnih službi, kojima se umanjuje broj ubijenih u logoru Jasenovac.
AUTOR: Anatolij Milovanović
SUBVERZIVNA PROPAGANDA TAJNIH SLUŽBI
Pregledom dostupne literature u kojoj je tematski izvršena revizija broja ubijenih u komleksu logora Jasenovac, kao i preimenovanje masovnog gubilišta u radni logor, hrvatski i pojedini srpski autori radova koji su označeni kao naučni, pokazali su poseban oblik moralne delinkvencije. Naime, i pored nesumnjivih činjenica navedenih u brojnim delima stranih i domaćih autora, izvršavajući postavljene zadatke dobijene od svojih nalogodavaca, grubo, neutemeljeno i tendeciozno su umanjivali broj ubijenih. Rezultati istraživanja u tim radovima imliciraju na mogućnost da njihov sledeći „naučni korak“ može biti kvalifikovanje žrtava kao agresora na „suverenu NDH“, a počinioce monstruoznih zločina kvalifikovati kao žrtve ili mučenike za katoličku veru.
U početku analize projekta revizije važno je navesti: „Ako govorimo o naučnom kredibilitetu hrvatskih naučnika, najbolje je početi od idejnog tvorca projekta smanjivanja broja žrtava u Jasenovcu, a to je: „Dr Tuđman je bio doktor „povijesnih znanosti“, ali je svoj doktorat plagirao, što je 1974. godine dokazao akademik prof. dr Ljubo Boban. Kada je profesor Boban zapretio da će dr Tuđmana tužiti sudu, Tuđman ga je predložio za akademika i prof. Boban je zašutio. Deo istoričara opirao se 1990. godine da dr Tuđman održi uvodno predavanje kao istoričar na jednom skupu, držeći da je prikladnije da otvori skup kao predsednik države. Dr Tuđman bio je Pavelićev pukovnik, a Titov pukovnik i general. Po uzoru na dr Antu Pavelića, dr Tuđman je svoja uporišta našao u antisrpskoj kampanji, genocidnoj praksi i Katoličkoj crkvi“. (Atlagić, 2020)
Dakle, u radu će biti prezentovano angažovanje kako su hrvatski istoričari angažovani kao instrument koji „u ime nauke“ vrši reviziju istorije, organizovano po nalogu vrha države, pod kontrolom tajnih službi, a sve sa ciljem uklanjanja svake odgovornosti Hrvata i katoličke crkve zbog monstruoznih zločina počinjenih u tkz. NDH.
Zbog toga, potrebno je objasniti sa bezbednosnog stanovišta, da obaveštajno bezbednosne službe ili kako se u praksi često nazivaju i tajne službe, sprovode: 1) obaveštajne; 2) kontraobaveštajne; 3) specijalne ili „crne operacije“ i 4) subverzivne operacije. U bezbednosnoj teoriji se izučavaju subverzivne operacije kao jedna od osnovnih delatnosti obaveštajnih službi. Da bi se postigli zadati ciljevi formira se sektor za specijalne zadatke, u kojem se planiraju, pripremaju, organizuju i izvode različite operacije prema drugim zemljama. Pojedini segmenti obaveštajnih službi svojim aktivnim delovanjem stvaraju potrebne uslove za političko delovanje vrha države na međunarodnom planu, što i jeste jedan od ciljeva revizije istorijskih čienjenica, odnosno, brisanje negativne slike o Hrvatskoj koju su zaradili zločinima prema Srbima, Jevrejima i Romima. Shodno tome, subverzivne delatnosti se definišu: „Subverzivna (podrivačka, neobaveštajna) delatnost obuhvata kompleks planskih, organizovanih, povremenih ili sistematskih ofanzivnih, i najčešće perfidnih mera i aktivnosti (propaganda, indoktrinacija, sabotaža, terorizam, izazivanje konflikta i dr.) koje sinhronizovano preduzimaju prvenstveno obaveštajne službe jedne države protiv druge
države ili nedržavnih kolektiviteta s ciljem da omalovaže, destabilizuju, modifikuju, uruše ili unište jednu ili sve vitalne vrednosti protivničke strane“. (Mijalkovski, 2009)
Ovakvo opredeljenje naučnih radnika znači aktivno i kontinuirano učešće na naučnim konferencijama, pisanje radova i drugi oblici javnih nastupa. Radovi i nastupi su tendeciozni, bez naučnog osnova i relevantnih činjenica, a deluju u formi studijskih grupa, a one su: „Studijske grupe mogu biti značajna snaga obaveštajne službe jer pod vidom „interesa nauke“ pojedini stručnjaci, koji rade na važnim projektima u zemlji domaćina, često se angažuju i na obaveštajnim zadacima. Zemlja domaćina nije ni svesna ko je krajnji korisnik rezultata njihovog istraživanja“. (Danilović, 2014)
Ovo ukazuje da se radi o planskim, organizovanim i višedimenzionalnim aktivnostima države sa jasno određenim ciljevima, preciznije rečeno: „Realizaciji spoljnopolitičkih ciljeva, koji su definisani u završnoj fazi donošenja konačne spoljnopolitičke odluke, prethodi izbor spoljnopolitičkih postupaka (kombinacija sredstava i posrednika) kojima će se na najefikasniji način postići utvrđeni spoljnopolitički ciljevi“. (Bajagić, 2010)
Dakle, možemo očekivati da u sledećem naučnom projektu hrvatski naučnici pokrenu slične revizionističke postupke, kao na primer umanjenje broja Srba bačenih u jame, jer već na određenim stratištima uklanjaju tragove takvih metoda ubijanja, i u tom slučaju, politička i obaveštajna pomoć sadašnjeg hrvatskog vrha neće izostati.
POTVRĐENI BROJ UBIJENIH
U prezentovanju rezultata istraživanja u ovom radu koji se odnose na potvrđeni broj ubijenih, zbog ograničenog prostora za tekst, navedeni su podaci od samo nekoliko autora, koji su uvažili i primenili naučni pristup u izučavanju problema zadate teme, a to su: „Pedantno beležeći svako ubistvo za koje je saznao, i mogao pouzdano utvrditi da se zaista desilo, Hefner je saopštio Glezu fon Horstenau, da je do početka avgusta 1941. broj Srba koji su pali kao žrtve životinjskih instinkata raspaljenih od ustaških vođa, premašivao brojku od 200 hiljada…“. (Kazimirović,1987)
Ako govorimo o ukupnom broju ubijenih do kraja postojanja kompleksa logora, potrebno je uzeti u obzir rezultate izraelskih istoričara: „Najpouzdaniji istoričar koji je pokušao da utvrdi broj žrtava od ustaške ruke u Jasenovcu bio je pokojni Menahem Šelah. On je objavio knjigu Istorija Holokausta – Jugoslavija u okviru velikog projekta instituta Jad Vašem, pod naslovom „Istorija Holokausta“. Menahem Šelah se smatra najvećim stručnjakom za istoriju Holokausta u Jugoslaviji, a prvi je objavio kompletnu istoriju jevrejskog Holokausta na teritoriji Jugoslavije. Evo šta on kaže o broju žrtava: „Hrvati su u Jasenovcu ubili više stotina hiljada Srba“, što podrazumeva najmanje petsto hiljada Srba. Kada je završio pisanje ove knjige, rekao mi je kako je uveren da je taj broj mnogo veći i da dostiže jedan milion. Institut Jad Vašem u navodu o Jasenovcu na svojoj internet stranici pominje otprilike šestohiljada Srba koji su ubijeni u tom logoru. To znači da izraelski naučnici u potpunosti prihvataju srpski proračun. Institut Šem Olam pominje najmanje sedamsto pedeset hiljada srpskih žrtava“. (Grajf, 2022)
Sa pravnog stanovišta, na osnovu dobijenih rezultata forenzičkih istraživanja kojima su utvrđene relevantne činjenice, broj ubijenih je sličan tvrdnjama izraelskih istoričara, i to: „Koliko ste sondi upravo istražili? To se sve odvijalo pre četvrt veka i više ne mogu da se setim svih ovih užasnih brojeva. Znam samo da smo na osnovu broja sondi koje smo tada otvorili, na osnovu broja žrtava koje smo u tim sondama pronašli i na osnovu prethodnih pretraga terena stručnjaka za sudsku medicinu izračunali da se na području Jasenovca i Gradiške nalazi između 700 i 730 hiljada žrtava. Podvlačim, pored toga užasnog broja treba uzeti u obzir i ljude koji su zauvek nestali u talasima Save. Prema svedočenju očevidaca ni to nije zanemarljiv broj“. (Živanović, 1989)
Slično navedenom, kada uzmemo u obzir podatke u delu napisanom u vreme dok je vođa komunističkog pokreta u Jugoslaviji još uvek bio živ, dobijamo još jednu potvrdu činjenice o ogromnom broju ubijenih, daleko većem od onog koji hrvatski istoričari ističu, a da sve grobnice nisu ni istražene, konkretno: „U lipnju 1964. godine specijalne ekipe antropologa i specijalista za sudsku medicinu vršile su ispitivanja jasenovačkih grobnica na području Gradine, a isto tako, samo nešto kasnije, na području bivšeg logora „Ciglana, a na grobišnom kompleksu „Limani“. Istovremeno su izvršeni pregledi i ekspertize ekshumiranih kostura. Ispitivanjima su prethodila bušenja. U Gradini je bilo probušeno 130 bušotina na 100 grobnica tzv. monstrum-grobnica. Učinjene bušotine dale su dovoljan uvid u sadržaj, dubinu i tip grobnica“. (Trivunčić, 1977),…i u daljem tekstu: „Pregledane sonde i otkopane grobnice ne mogu dati uvid u cjelokupno stanje, jer je poznato da postoji oko 200 monstrum – grobnica na području logora Jasenovac, od kojih su neke udaljene jedna od druge i nekoliko kilometara“. (Trivunčić, 1977),
Otežavajuća okolnost za utvrđivanje broja stradalih u NDH, a posebno u Jasenovcu je bila nedostatak literature i dostupne arhivske građe. Jedan od primera je stradanje Srba Vozuće, koji su takođe deportovani u Jasenovac. Naime, samo jedna knjiga, autora[1] koji je kao dete preživeo ustaški pogrom ostala je kao pisano svedočanstvo o deportacijama u logore i počinjenim zločinima ustaša i muslimanske legije. Autor ovog rada,[2] je pokušao da prezentuje deo događaja iz tog vremena u kojima je opisan način na koji su Srbi odvođeni u logor, preciznije: „Koristeći lakovernost Srba u dolini Krivaje, ustaše su muškarce između 16-60 godina pozvali u Vozuću, tobože, da bi im podelili legitimacije koje im garantuju slobodu kretanja i miran život u tkz. NDH. Naravno, doživeli su istu sudbinu kao i ostali Srbi, Jevreji i Romi koji su završili u logorima smrti. Posle nekoliko dana pozivanja, 04.02.1942. u logor Jasenovac je deportovano oko 400 muškaraca. Narodni guslar[3] je u stihovima posvećenim stradanju Srba Vozuće i deportaciji u logor smrti recitovao: „Pisnu ćiro niz Krivaju vije, nikad niko vratio se nije. Četirsto bješe muških glava, ugasi se mnoga krsna slava.“ (Milovanović, 2023)
Isto tako, od posebnog značaja je navesti činjenicu da, Srpska, Ruska i Grčka Pravoslavna Crkva obeležavaju Dan stradanja 700 000 jasenovačkih novomučenika.
UNIŠTAVANjE TRAGOVA ZLOČINA
Studijska grupa naučnika revizionista, u svojim teorijama i javnim nastupima kojima umanjuju broj ubijenih u kompleksu logora Jasenovac, popis stanovnika koriste za izvođenje svojih istorijskih zaključaka, odnosno uzimaju razliku u broju popisanih stanovnika u Kraljevini Jugoslaviji i komunističkoj Jugoslaviji kao jednu od osnova u tvrdnjama da je broj žrtava manji od prikazanih u brojnoj relevantnoj literaturi. Da su takve teorije neosnovane i pogrešne potvrđuju mnoge činjenice. Najvažnije je naglasiti njihovo izbegavanje da uzmu u obzir objektivne okolnosti koje su onemogućavale popis žrtava nakon Drugog svetskog rata. Takođe, pokazalo se da, kada je u pitanju popis stanovnika u Kraljevini Jugoslaviji iz 1931. godine, postoji opravdana sumnja u tačan broj stanovnika prikazan u konačnom rezultatu popisa, usled nemogućnosti da budu popisani svi stanovnici ruralnih delova tadašnje Jugoslavije. Tome treba dodati i povećan natalitet u toj deceniji, što sigurno postavlja veliki znak pitanja na tačnost procene od oko 15 miliona stanovnika u Kraljevini Jugoslaviji 1941. godine koja se navodi u zvaničnim podacima. Pri tome, posebno treba navesti procenu nemačkog Abvera za Balkan, sačinjenu na osnovu izveštaja Edmunda Fazenmajera visoko rangiranog oficira SS, u kojem su između ostalog, rezultati popisa stanovništva Kraljevine Jugoslavije kojeg su sproveli agenti Abvera od marta 1940 do februara 1945. Operativci su u Berlin poslali izveštaj u kojem su naveli da u Kraljevini Jugoslaviji živi preko 20 miliona stanovnika, od toga preko 14 miliona Srba. Pored toga, veliki broj dokaza o ustaškom i komunističkom prikrivanje tragova zločina u logoru Jasenovac. Ovo su samo neke od činjenica koje u potpunosti obaraju revizionističku teroriju hrvatskim naučnika kojima se umanjuje broj ubijenih u kompleksu logora Jasenovac.
Sa posebnim osvrtom na to: „Popis žrtava koncetracionog logora Jasenovac ne postoji, a najveći broj dokumenata je uništen. Kartoteka logoraša je dva puta spaljivana (početkom 1943. i aprila 1945). Zato još nije utvrđen tačan broj stradalih. No, mora se reći čak i da nije kartoteka u dva navrata uništavana, na osnovu nje bi bilo teško doći do istine, jer su ustaše često odmah likvidirale grupu pridošlih logoraša, ne ovodeći ih u kartoteku“. (Miletić, 1988)
Od velike je važnosti istaći, da postoje brojni dokazi o ustaškom prikrivanju zločina, i to periodu kada je tkz. NDH imala znatnu vojnu i političku stabilnost, a u jednom od njih je istaknuto: „Ističem da je uprava logora Jasenovac vodila zapisnike o pojedinim slučajevima smrti zatočenika, te je jedan primjerak takovog zapisnika odnosno spisa dostavljala općinskoj upravi u Jasenovac, čiji je načelnik bio Lazarin Nikola, ustaški natporučnik. U svim tim zapisnicima navođeno je, da su zatočenici umrli naravnom smrću, tj. od tifusa i raznih drugih bolesti. Do dana moga uhapšenja tj. 21. decembra 1943. bilo je kod općine Jasenovac takovih zapisnika oko 900.000, odnosno po spisku prijava slučajeva smrti bilo je 900.000 takvih žrtava“. (Jevtić, 1995)
Javna ustanova „Spomen-područje Donja Gradina“, je područje sa verovatno najmasovnijim brojem masovnih grobnicam, i u njemu su kao spomenik na užasne zločine sačuvani kazani u kojem su kuvani ljudi. Na taj način u tkz. NDH su istovremeno, vršili likvidacije ljudi i prikrivali zločin, o čemu postoje svedočenja: „Kako sam ja prolazio, tako sam ja to gledao. I nijesam se smio ni zadržavati toliko. I jezivo je. Gadno. Dolje lože vatru pod kazanima i to se kuva. Bacaju meso u kazane. Prave sapun. Kasnije sam čuo. Čuo sam poslije da se izrađivo sapun od tog mesa ljudskoga. Fini sapun neki, kažu. Mirišljavi. Eto, to sam tako čuo“. (Lukajić, 2005)
Takođe, način na koji su vršene likvidacije i istovremeno uništavani tragove zločina, bez mogućnosti da se pronađu ljudski ostaci je preuzet od Nemaca, a to su opet radili monstruznije od svojih nadređenih iz Trećeg rajha: „Autor Cadik Danon piše kako je početkom aprila 1942. u toku noći osjetio miris mesa koji ga je posjetio na roštilj. Ujutro je od drugih logoraša saznao da su ustaše žive ljude bacili u užarenu peć a da je on zapravo osjetio miris ljudskog mesa. On piše i o susretu sa jednim logorašem koji je uspio pobjeći iz krematorijuma. Mordehaj, koji je bio iz Sarajeva, tada mu je ispričao da je s grupom logoraša noću odveden na sprat ciglane. Morali su se skinuti, a iz velikog otvora na podu je izbijala toplina užarene peći. Ustaše su dugačkom letvom gurale logoraše u užarenu peć. Mordehaj je uspio da se sakrije u ćošak koji nije bio osvijetljen i tako je uspio izaći“. (Motl, 2018)
Kada je u pitanju uništavanje objekata u kompleksu logora: „Već početkom jeseni 1944. ustaše počinju postepeno da likvidiraju koncentracioni logor Stara Gradiška. Muškarce i žene su odvodili u Jasenovac i Lepoglavu. Većinu su pobili za vreme transporta, a preostale u novim logorima. U Staroj Gradiški kraje 1944. ostalo je oko 100 logoraša radi održavanja 10 logorskih prostorija i za potrebe ustaša. Oko logora su bile postavljene mine. Noću 23. aprila 1945, kada je počela pucnjava od Bosanske Gradiške, u metežu koji je nastao mnogi su poginuli od mina. Logoraš Fabijan Rukavina minirao je tada deo električne centrale pa je nastao potpuni mrak, kapije su bile širom otvorene – bio je to kraj logora, u koji je ušao 3. bataljon 25. brodske udarne brigade 28. udarne divizije 2. armije. Početkom aprila 1945. ustaše su počele pripreme za likvidaciju logora, kako bi pre bekstva uklonili tragove svojih zločina“. (Miletić, 1988)
U jednom od od svedočenja objašnjen je način uništavanja leševa žrtava: „Ako se dobro sjećam, negdje krajem veljače ili početkom ožujka, u lančari se grozničavo radilo na rešetkama. One su rađene od željezničkih tračnica, kao veliko ložište za vatru. To je bilo montažno. Naime, u zemlju su se pobijale šine na koje su zavarene neke kuke odnosno ležišta za druge šine, a na ove su polagane šine na koje su zavarene na način kako se to radi u pećima s ložištima. Kako je rešetka dovršavana, tako je odmah utovarena na skelu i prevožena u Gradinu. S ložištem je odlazila i grupa od dvadesetak zatočenika, izabranih među preostalima, najsnažnijih, koji su bili okovani i opremljeni krampovima i lopatama. To je bila priprema za uništavanje tragova ustaških zločina. Ti su zatočenici morali otkopavati ranije masovne grobnice po Gradini, vaditi leševe, bacati ih na te rešetke, polijevati naftom i spaljivati. Nije trebalo ostati traga masovnih likvidacija zatočenika…“. (Huber, 1980). U daljem svedočenju: „Jer, ustaše su sebi postavile zadatak da sve masovne grobnice unište, da sve leševe spale, kako se nikada ne bi moglo utvrditi koliko su ljudi pobili, iako je mnogo pobijenih bacano u Savu tako da ih je ona nosila cijelim tokom, što samo po sebi ne bi dozvolilo tačno prebrojavanje žrtava, velik broj pobijenih nalazio se i s jedne i s druge strane Save u masovnim grobnicama. Te tragove su ustaše htjele uništiti. Počeli su u Gradini“. (Huber, 1980)
Istovetno već navedenom: „Svoj sud temeljim na slijedeđim dokumentima: 1. na materijalnim ostacima leševa ubijenih u velikim grobnicama Gradine i Uštica, logora Bročica, Krapja, Košutaričkih šuma, Jablanca i ostalih mjesta. Naučno-stručne ekipe iz Ljubljane sondiranjem su ustanovile masovno prisustvo leševa u tim gigantskim mogilama. 2. Na prisustvo djelimičnih ostataka velikih gomila pepela, poslije spaljivanja leševa na „limanu komunista“, na Gradinskoj obali Save. Najveći dio je pepela bačen u Savu i u „Sablasno jezero“, da bi se sasvim uništila svaka materijalna dokumentacija masovnih zločina…6. Na temelju dokumenata ostavljenih od Gestapoa i ustaša, nakon njihova bijega iz Jugoslavije i izjava ratnih zločinaca uhvaćenih poslije oslobođenja“. (Nikolić, 1975)
Uništavanje tragova zločina je nastavljeno i u komunističkoj Jugoslaviji, konkretno: „Zemljište logora Jasenovac je nakon rata temeljno zaravnjeno, isparcelisano i njive su podeljene seljacima. Oni su tamo sejali kukuruz, a ispod površine, na otprilike metar dubine, nalazile su se nepregledne količine kostiju. Sava tu pravi veliki meandr i postepeno produbljuje okuku. Voda s vremena na vreme podloče obalu i pojave se bele ljudske kosti. Da li su to rake koje smo mi svojevremeno otkrili ili su u pitanju novootkrivene, danas je teško sa sigurnošću reći“. (Nikolić, 1975)
Ostaje otvoreno pitanje, koliko je uništeno ljudskih ostataka uklanjanjem tragova zločina i da li se eventualnim prebrojavanjem kostiju može utvrditi precizan broj ubijenih?
SUBVERZIVNE AKTIVNOSTI NAUČNIH RADNIKA
Raspadom SFR Jugoslavije, Republika Hrvatska politički i ideološki naslednik tkz. NDH, nastavila je da sprovodi politiku etničkog čišćenja i zločina nad Srbima, pre, za vreme i posle građanskog rata izazvanog raspadom SFR Jugoslavije. Takođe, nakon građanskog rata, počeli su za subverzivnim operacijama sa ciljem revizije istorijskih događaja, koja ih je zabeležila kao najmonstruoznije zločince od kojih su bili zapanjeni nacistički i fašistički vojnici. Jedan od principa u radu obaveštajno bezbednosnih službi, cilj opravdava sredstvo, je primenjen u aktivnostima grupe hrvatskih istoričara kao i nekolicine srpskih istoričara koji su imali posebne motive u tom projektu. Naime, obaveštajno bezbednosne službe često angažuju naučne radnike za izvršavanje postavljenih ciljeva od strane vrha vlasti. Vrh hrvatske vlasti je pred hrvatske istoričare i „naučnike“ postavio cilj kojim je trebao abolirati zločine nad Srbima, Jevrejima i Romima ne birajući sredstva, a u ovom slučaju sredstva su bila naučni radovi, naučne konferencije i drugi javni nastupi. Dodatnu negativnu okolnost u ovom revizionističkom projektu predstavlja zataškavanje radnji izvršenja prilikom ubijanja, odnosno da pored nesumnjivih činjenica o svirepim metodima ubijanja, autori revizionisti takve metode nisu opisivali u svojim radovima.
Suština takvog opredeljenja je: „Revizionistički narativ o genocidu u NDH u posljednjih dvadesetak godina jedna skupina profesionalnih povjesničara i znanstvenika iz drugih disciplina, ali i znanstvenih amatera i političkih aktivista bavi se poricanjem genocida u NDH te, posljedično, potpunom ili djelomičnom rehabilitacijom te političke tvorevine. Revizionistička struja u hrvatskoj historiografiji, a posredno i u politici , formalno se usredostručuje na dekonstrukciju „jasenovačkog mita“, a pravi joj je cilj dekonstrukcija „mita o genocidu“ u NDH što je počinjen nad Srbima, Židovima i Romima. Ti su postupci teorijski i metodološki neuki, ali su otpočetka vođeni s jasnim političkim intencijama“. (Kasapović, 2018)
Takođe, suština „kvazinaučne propagande“ i identične karakteristike tkz. NDH i današnje Hrvatske prepoznaje se u jednom od naučnih radova: „Sažetak: U radu se razmatra pitanje falsifikovanja broja srpskih, jevrejskih i romskih žrtava u Koncentracionom logoru Jasenovac 1941–1945. godine, od strane savremenih hrvatskih naučnika i državnika. Autor pokušava da ukaže na to da je minimiziranje broja jasenovačkih žrtava proizvod proizvoljnih, nenaučnih i neutemeljenih tvrdnji, koje se ne zasnivaju na valjanim istorijskim izvorima i činjenicama. Naglašava da je cilj falsifikovanja broja žrtava u Koncentracionom logoru Jasenovac zataškavanje istine, kako bi Hrvatska izbegla odgovornost za počinjeni zločin genocida. Izbegavanje odgovornosti Hrvatske za počinjeni genocid u NDH dalo joj je osnova da posle 75 godina izvrši još jedan zločin genocida nad Srbima u tzv. domovinskom ratu (1991–1995), kada je etnički očistila preko 500.000 Srba iz Hrvatske. Autor je naveo sve zajedničke karakteristike koje su obe nezavisne hrvatske države imale, ona Pavelićeva ustaška NDH i ova Tuđmanova hadezeovska, suverena, neovisna i demokratska. U članku su obrađeni iskazi o broju žrtava i karakteru logora relevantnih savremenika iz vremena trajanja Koncentracionog logora Jasenovac (1941–1945), kao i savremenih istoričara koji se bave istraživanjem Koncentracionog logora Jasenovac“. (Atlagić, 2020) U daljem tekstu istog rada označeni je: „Prof. dr Stjepan Razum, načelnik Nadbiskupskog arhiva u Zagrebu, predavač pomoćnih istorijskih nauka na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, tajnik Društva za istraživanje trostrukog logora Jasenovac, bivši diplomac Hrvatskog papskog zavoda Sv. Jeronim u Vatikanu, sveštenik i „povjesničar“, jedan je od najvećih falsifikatora broja žrtava u Koncentracionom logoru Jasenovac i karaktera tog logora. Odrednice njegovih stavova o Koncentracionom logoru Jasenovac temelje se na stavovima dr Franje Tuđmana. Za dr Razuma, Jasenovac nije koncentracioni logor, nego sabirno polje ili logor za manipulaciju, kako bi manipulatori ostvarili svoj cilj“. (Atlagić, 2020)
Najvažnija komponenta u ovom radu je prezentovanje imena istoričara[4] iz studijske grupe, koje je bezbednosna teorija definisala u pojmovnom određenju subverzivnih dejstava, a to su: „Andriana Benčić, Stipe Odak, Danijela Lucić (ur.), Jasenovac manipulacije, kontroverze i povijesni revizionizam. Dr. Vladimir Geiger, Dr. Marina Grahek Ravanjić – Jasenovac i Bleirburg između činjenica i manipulacija, Dr. Jovan Bajford – Put do „srpskog Yad Vashema“: Manipulacije povijesti logora sajmište i Jasenovac, Dr. Vjeran Pavlaković – Sukobljena jasenovačka kultura i sjećanja: postkomunistički memorijalni muzej u Jasenovcu u doba povijesnog revizionizma, Dr. Ana Kršić Lozica – Jasenovac na filmu: manipulacije identitetima i izvedba pamćenja, Dr. Dragan Cvetković – Koncentracijski logor Jasenovac i njegova uloga u uništavanju naroda NDH – izračun mogućeg broja žrtava na temelju djelomično revidiranog popisa iz 1964. godine.“. (Benčić, Odak, Lucić, 2018)
Što se tiče veze između hrvatskih istoričara i pojedinih srpskih istoričara, u članku koji je projekat Hrvatskog instituta za povijest, hrvatski autor navodi imena srpskih istoričara koji umanjuju broj ubijenih u kompleksu logora Jasenovac: „No među „minimizatore“ broja žrtava logora Jasenovac uvrstili su se posljednjih godina i notorni srpski nacionalisti Prof. dr Srđa Trifković (Fakultet političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci) u članku „Ustaša crimes, Serbian victims, numbers and politics: toward a rational debate”, objavljenom 2020. u časopisu Istorija 20. veka, priklanja se Cvetkovićevom izračunu od oko 130.000 žrtava logora Jasenovac, od čega dvije trećine Srba. Trifković je uz Đurića Mišinu među malobrojnim srpskim povijesničarima koji otvoreno osporavaju pisanja prof. dr Greifa o Jasenovcu“. (Geiger, 2020)
Pored pozitivnih kritika autorima koji su ispoljili saradnju u subverzivnoj propagandi sa ciljem revizije istorije, hrvatski istoričar je optužio i vređao one koji su iznosili relevantne činjenice o stradanju u ustaškim logorima i drugim stratištima: „Dugogodišnji zagovornici „istine o Jasenovcu“ po Srbiji, Republici Srpskoj, Europi, Sjedinjenim Američkim Državama i drugdje po svijetu, Međunarodna komisija za utvrđivanje istine o Jasenovcu, osnovana 2000. i sa sjedištem u Banjoj Luci, i njezin predsjednik srbijanski akademik Srboljub Živanović, najuporniji su u promicanju sumanutih navoda o logoru Jasenovac. Živanovićeva „istina o Jasenovcu“, „potvrđena“ 25. svibnja 2011. Deklaracijom o genocidu nad Srbima, Jevrejima i Romima u Drugom svjetskom ratu Međunarodne komisije za utvrđivanje istine o Jasenovcu je, nablaže rečeno bolesna:…“. (Geiger, 2013).
Nasuprot njima, po onoj narodnoj „Ja tebi vojvodo, ti meni serdare“, usledile su uzvratne pohvale za revizionističke stavove: „U ranijim radovima o broju žrtava u Jasenovcu i Staroj Gradiški za 1942. godinu, dat je prikaz procena broja ubijenih i umrlih logoraša samo za period koji se odnosi na tu godinu ili je jednim svojim delom obuhvata. U ovom radu, koji obuhvata mnogo duži vremenski period, izvori nude više procena o broju ubijenih i umrlih logoraša za sve vreme postojanja kompleksa koncentracionih logora Jasenovac. U stručnoj literaturi su ti podaci najsadržajnije i najsveobuhvatnije obrađeni u radu Vladimira Gajgera (Geiger), o gubicima Hrvatske u Drugom svetskom ratu, jer je velik deo tog članka posvećen upravo žrtvama o kojima se ovde govori“. (Nikodijević, 2019)
Isti autor u jednom od svojih radova, u zaključku, odbacuje važnost materijala koji se oduvek koristio kao izvor u naučnim radovima: „Da bi došli do bar približnog tačnog saznanja o broju žrtava genocida u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, prinuđeni smo da koristimo veoma nepouzdane izvore poput sećanja, memoara, iskaza i slične. Smatramo da podaci koje pružaju takvi izvori moraju biti sveobuhvatno 116 analizirani, i u ovom radu smo prvi put na taj način dali rezultate za logor Jasenovac u 1942. godini“. (Nikodijević, 2017)
Kada je u pitanju jedna od dokazanih istorijskih činjenica, primarne mete subverzivne propagande, a to je broj ubijenih, umanjenje je počelo od hrvatskog vrha države: „Nastojanje da umanji razmere zločina NDH, a samim tim i broj žrtava u sistemu logora Jasenovac, Tuđman posebno demonstrira u svojoj knjizi Bespuća povijesne zbiljnosti, objavljenoj 1989. u Zagrebu, u izdanju Nakladnog zavoda Matice hrvatske. U tom svom delu, upravo iz predočenih namera, on često cinično upotrebljava sintagmu „jasenovački mit“. U nastojanju da, koliko god je moguće, umanji najčešće pominjanu cifru procenjenog broja žrtava u Jasenovcu, najpre nastoji da umanji iznetu brojku o ukupnim ljudskim gubicima u Jugoslaviji za vreme Drugog svetskog rata“. (Janjić, 2023)
Istovetno, tvrdnjama Franje Tuđmana koji umanjuje broj stradalih, u revizionističkom radu srpski istoričar koji je na listi pohvaljenih od strane hrvatskih istoričara, smanjuje i ukupan broj stradalih stanovnika Jugoslavije u Drugom svetskom ratu, koristeći termin „smatramo“, konkretno: „Prva zvanična posleratna demografska procena je po kazala da je u Jugoslaviji stradalo 1.706.000 osoba, da bi se kasnije pojavilo još nekoliko procena (u zemlji i inostranstvu) kako demografskih tako i stvarnih ratnih gubitaka Jugoslavije. Smatramo da bi za dalja istraživanja trebalo koristiti one demografske procene koje broj stradalih određuju između 1.000.000 i 1.100.000. Ni popisivanje stradalih koje su vršile različite organizacije nije dalo bolje rezultate“. (Cvetković, 2007)
U još jednom od svojih članaka, isti autor opet sebi daje stručnu i naučnu slobodu da dosadašnje brojne istorijske radove koji su se tematski odnosili na stradanja i broj ubijenih u kompleksu logora Jasenovac, oceni kao nekvalitetne: „Stradanje civilnog stanovništva u koncentracionim logorima tokom Drugog svetskog rata predstavljalo je značajan segment ukupnih pretrpljenih ljudskih gubitaka Jugoslavije, pa je kao takvo bilo predmet istraživanja jugoslovenske istoriografije, kao i istorigrafija država naslednica. Najveći deo radova je, direktno ili indirektno, posvećen logoru Jasenovac, ali kvantitet objavljenih radova nije praćen jednakim kvalitetom, a svi su uticali na stvaranje predstave o logoru koja, često nije odgovarala takvoj slici“. (Cvetković, 2018)
I naravno, kao i u ratna i poratna vremena, studijskoj grupi od naučnog interesa, se pridružio i rođak visokog komunističkog funkcionera: „Najbolji i na činjenicama najzasnovaniji radovi o toj prebolnoj temi, vezani su za Muzej žrtava genocida. Tu se od starijih istraživača izdvajaju Dragoje Lukić i Jovan Mirković. Od mlađih, Dragan Cvetković i naš autor Dušan Nikodijević“. (Marković, 2021)
Pored svega navedenog, svesni da su Srbi skloni zaboravu i praštanju, hrvatski istoričari ističu još jedan od ciljeva, a to je: „Bez odlučnog političkog, te potom znanstvenog djelovanja, valja se nadati da će mlađe generacije, uz nužan protok vremena, moći trajno zaboraviti i ne zloupotrebljavati neriješena pitanja teške ratne prošlosti“. (Benčić, 2018)
Pored navedenih imena i njihovih radova, posebno mestu u reviziji istorije zauzima provatikanski vladika pakračko-slavonski Jovan Ćulibrk koji je mnogo puta, i to u hrvatskim medijima iznosio revizionističke stavove i umanjivao odgovornost katoličkih sveštenika odgovornih za pokolj nad Srbima. Motiv saradnje sa hrvatskim istoričarima može biti materijalna korist, ideološko opredeljenje ili neki drugi benefiti
ZAKLjUČAK
Istraživanjem i analizom formulisanog društvenog problema u ovom radu izveden je jasan zaključak, da je u logoru Jasenovac, koji je formiran u tkz. Nezavisnoj Državi Hrvatskoj u potpunosti možemo tvrditi da je ubijeno najmanje 700 000 Srba, Jevreja i Roma, monstruoznim i svirepim metodima, a da se broj ubijenih neosnovano i neobjektivno umanjuje od strane jednog broja istoričara. Broj prema istraživanjima drugih autora kreće i preko milion ubijenih. U teorijskoj razradi predmeta istraživanja objašnjeno je delovanje subverzivne propagande od strane istoričara kao izvršilaca zadatih političkih ciljeva hrvatskog vrha države. Pored toga, predstavljanjem i analizom dela autorskih tekstova istoričara i naučnih radnika koji su umanjivali broj ubijenih, ispunjen je zadati naučni cilj u ovom radu, odnosno, objašnjeno je njihovo neobjektivno i nestručno tumačenje zločina u Jasenovcu. Isto tako, ostvaren je naučni značaj u ovom radu, odnosno, ukazana je potreba za stručnim i naučnim suprostavljenjem neistinitim i zlonamernim tvrdnjama istoričara koji umanjuju broj ubijenih, delujući u formi subverzivne propagande ciljano vrše reviziju istorijske odgovornosti Hrvatske za počinjene zločine. Suštinski, bilo je potrebno izazvati društvenu reakciju sa multidisciplinarnog stanovišta, odnosno, subjekti iz više naučnih disciplina u svojim predmetima istraživanja moraju da analiziraju tekstove i postupke istoričara koji proizvoljno, bez stručnog i naučnog osnova, ponovo vrše zločin nad Srbima, Jevrejima, Romima i ostalim nacionalnim, verskim i ideološkim grupama, žrtvama u kompleksu logora Jasenovac. To je postignuto metodima primenjenim u radu i izborom relevantne literature.
Zbog toga, na osnovu svega navedenog i analiziranog, naučna pretpostavka postavljena u ovom radu, koja glasi: „Ako se neosnovano umanjuje broj ubijenih u logoru Jasenovac, onda je takav postupak revizije istorije organizovana subeverzivna propaganda“, je u potpunosti potvrđena.
LITERATURA
– Atlagić, Marko P. (2020), Hrvatski naučnici i državnici falsifikatori broja žrtava koncentracionog logora Jasenovac iz vremena NDH 1941–1945. Godine, Napredak, Vol. I / No. 2. (Str. 83, 84, 79, 89)
– Mijalkovski, M, (2009), Obaveštajne i bezbednosne službe, Službeni glasnik, Beograd, 2009. (Str. 62)
– Danilović, N, (2014), Savremeni sistemi bezbednosti, Beograd, Megatrend Univerzitet, (Str. 192)
– Bajagić, M, (2010), Metodika Obaveštajnog rada, Kriminalističko- policijska akademija, Beograd, (Str. 171)
– Kazimirović, V, (1987), NDH u svetlu nemačkih dokumenata i dnevnika Gleza Fon Horstenao 1941 – 1944, Narodna knjiga, Beograd, (Str. 114)
– Grajf, G, (2022), Shem Olam Holocaust Institute Israel, Jasenovac, logor i njegovo istorijsko i moralno značenje, Napredak 3-39588, Beograd, (Str, 30)
– Živanović, S, (1989), „Informativni Glasnik“ Medicinskog fakulteta u Novom Sadu, br. – 233, 28. XI 1989, Razgovor vodio Milan Nožica, Novi Sad, (Str. 8-9)
– Trivunčić, R, (1977), Jasenovac i jasenovački logori, Spomen područje Jasenovac, Štamparija Ognjen Prica, Daruvar, (Str, 35, 38)
– Milovanović, A, (2023), Stradanje Srba Vozuće u Drugom svetskom ratu – zaboravljeni zločin, Zbornik radova, Desete naučne konferencije sa međunarodnim učešćem pod nazivom „Stradanje Srba, Jevreja, Roma i ostalih na teritoriji bivše Jugoslavije“, Beograd, (Str. 259-272)
– Miletić, A, (1988), Ustaška fabrika smrti 1941 – 1945, Vojnoizdavački i novinski centar, Beograd, (Str. 82, 116, 117)
– Jevtić, A, (1995), Velikomučenički Jasenovac posle Jasenovca, Univerzitetski obrazovni pravoslavni Bogoslovi Hilandarski fond Zadužbina „Nikolaj Velimirović i Justin Popović“, Beograd/Valjevo, Zapisničari; (18. V 1945), (Ognjanac Božilar), (Trininić Stevo), (Vica Baranović), (Zdravka Popović), (Ante Premerua), (Majer Ivan), (Ante Pecikozić), (Ivan Broz). (Objavio A. Miletić, (1986) Koncentracioni logor Jasenovac knj. III, str. 485-497), (Str. 281, 282),
– Lukajić, L, (2005), Fratri i ustaše kolju, (Svjedočenje Borislava Ševe iz Piskavice kod Banja Luke o pravljenju sapuna od ljudi u hrvatskom logoru smrti, Jasenovcu), Fond za istraživanje genocida, Beograd, (Str. 634)
– Danon, C, (2007), Sasječeno stablo Danonovih, Beograd, (Str. 137, 138)
– Motl, D, (2018), Topola — JU SP Donja Gradina god. IV, br. 4, (Str.19)
– Huber, Č, (1985), Bio sam zatočenik logora Jasenovac, Spomen-područje Jasenovac, Biblioteka Pouke, Knjiga 10, Petrinja, (Str. 67, 68)
– Nikolić, N, (1975), Jasenovački logor smrti, Sarajevo, (Str. 190-192), U (Jevtić, A, (1995), Velikomučenički Jasenovac posle Jasenovca, Univerzitetski obrazovni pravoslavni Bogoslovi, Hilandarski fond Zadužbina „Nikolaj Velimirović i Justin Popović“, Beograd/Valjevo, (Str. 305, 314)
– Kasapović, M, (2018), Genocid u NDH: Umanjivanje, banaliziranje i poricanje zločina, Fakultet političkih znanosti, Sveučilište u Zagrebu, Politička misao, god. 55, br.1, 2018, Str. 7-33, Zagreb, (Str. 10, 11)
– Benčić, A, Odak, S, Lucić, D, (2018), Jasenovac manipulacije, kontroverze i povijesni revizionizam, Jasenovac, Zbornik radova, Zagreb, Knjiga je tiskana uz potporu Ministarstva kulture Republike Hrvatske, (Urednici)
– Geiger, V, (2020), Pitanje broja žrtava logora Jasenovac u hrvatskoj i srpskoj historiografiji, publicistici i javnosti nakon raspada SFR Jugoslavije – činjenice, kontroverze i manipulacije, Pregledni članak, Hrvatski institut za povijest, ČSP, br. 2, Zagreb, (Str. 565, 566)
– Geiger, V, (2013), Brojidbeni pokazatelji o žrtvama logora Jasenovac, 1941-1945. (procjene, izračuni, popisi), Izvorni znanstveni članak, Hrvatski institut za povijest, Zagreb, Čsp, br. 2, Zagreb, (Str, 232, 233)
– Nikodijević, D, (2019), Brojevi žrtava u sistemu koncentracionog logora Jasenovac 1943 – 1945. godine prema iskazima preživelih svedoka, Godišnjak za istraživanje genocida, sv. 11/1, Beograd, (Str, 143)
– Nikodijević, D, (2017), Brojevi žrtava u koncentracionom logoru Jasenovac 1942. godine prema iskazima preživelih svedoka, Godišnjak za istraživanje genocida, sv. 9, Beograd, (Str, 115, 116)
– Janjić, J, (2023), Istorija u logoru, Rehabilitovanje NDH umanjivanjem broja žrtava u Jasenovcu, Fondacija „Za srpski narod i državu“, Beograd, (Str. 62)
– Cvetković, D, (2007), Stradanje civila Nezavisne Države Hrvatske u logoru Jasenovac, Tokovi istorije, 4, Beograd, (Str. 156, 157)
– Cvetković, D, (2018), Geostatička analiza ljudskih gubitaka u koncentracionom logoru Jasenovac, Istorija 20. veka, Beograd (Str. 93, 94)
– Marković, P, (2021), Dušan Nikodijević Jasenovac između broja i žrtve, Prilog proučavanju broja žrtava u sistemu koncentracionog logora Jasenovac, Beograd, (Predgovor)
– Benčić, A, (2018), Koncentracijski logor Jasenovac: Konfliktno ratno nasleđe i osporavani muzejski postav, Polemos 21, Zagreb, (Str. 57)
[1] Ranko Pejić, rodom iz sela Lozna, opština Banovići, istoričar, univerzitetski profesor.
[2] Autor je poreklom iz tog kraja i imao je priliku da se upozna sa brojnim svedočenjima preživelih iz perioda Drugog svetskog rata sa tih prostora. Na osnovu toga, može da potvrdi da broj odvedenih u logor Jasenovac, a zabeležen u evidenciji Muzeja žrtava genocida u Beogradu nije tačan, odnosno mnogo je manji od stvarnog.
[3] Narodni guslar Radovan Šojić, Vozuća će slavu sačuvati.
[4] U ovom radu nisu navedena imena svih hrvatskih istoričara koji umanjuju broj ubijenih u kompleksu logora Jasenovac.
IZVOR: Zbornik radova – Trinaesta naučna konferencija „Stradanje Srba, Jevreja, Roma i ostalih na teritoriji bivše Jugoslavije“ – FPSP/FITI (održana 27.01.2026)
