Piše: Petar Milatović Ostroški
Uobičajeno je da se kaže i piše da su prve srpske novine „Novine serbske“ osnovane u Beču 1813. godine koje su osnovali Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić. Ovo je naobičnija laž koju iz neznanja, ili namjerno, papagajski ponavljaju novinarska udruženja u Srbiji, Crnoj Gori, kao i brojni intelektualci, što nikome ne služi na čast.
Zablude se nigdje lakše ne primaju neko kod Srba, što je dokazano bezbroj puta u istoriji.
Prije Davidovićevih i Frušićevih „Novina serbskih“ osnovano je troje srpskih novina i to: Orfelinov „Slaveno-serbski magazin…“; zatim novine braće Puljo „Serbski povzednevnia novini“ i Novakovićeve novine „Slavenoserbski vjedomosti“.
Krenimo redom.
Prve srpske novine, dakle prije osnivanja „Novina serbskih“ (1813) osnovao je Zaharije Orfelin 1764. godine, dakle ravno 49 godina prije Davidovićevih i Frušićevih bečkih „Novina serbskih“.
Zaharije Orfelin je u Veneciji počeo izdavati „Slaveno-serbski magazin…“, kao što napisah 1764. godine. Doduše izašao je samo jedan broj i to su prve novine na čitavom slovenskom jugu, a tu činjenicu možete provjeriti na drugoj strani u čuvenom djelu dr Jovana Skerlića „Istorijski pregled srpske štampe“, štampanom u Beogradu 1911. godine. Uzgred budi rečeno, Jovan Rajić i Jovan Deretić smatraju Zaharina Orfelija najznačajnijim piscem ruskoslovenske epohe u srpskoj književnosti.
U predgovoru tog magazina Zaharije Orfelin, u vidu manifesta, iznosi osnovnu ideju građanske prosvećenosti, ideju demokratizacije kulture, da nauka treba da služi potrebama običnog čoveka, a književnost i filozofija da izađu iz uskog kruga učenih ljudi i da postanu dostupni svima.
Original Orfelinovog „Slaveno-serbskog magazina“, štampanog 1764. godine u Veneciji, možete vidjeti danas u Muzeju Vuka i Dositeja u Beogradu, odnosno na Dorćolu, preciznije u ulici Gospodar Jevremova 21.
Grci, inače braća, Publije i Georgije Markides Puljo štampali su u Beču 14. marta 1791. godine „Serbski povzednevnia novini“, tačno 22 godine prije Davidovićevih i Frušićevih „Novina serbskih“. Te srpske novine grčka braća Puljo štampali su dva puta nedjeljno. Poslije nekoliko brojeva promijenili su naziv novina u „Serbski novini“. Te novine su štampane na dva stupca po ugledu na bečki „Viner cajtung“ i prestale su da izlaze 1792. godine.
Treće novine, 21 godinu prije Davidovićev i Frušićevih „Novina serbskih“ (1813), osnovao je čuveni štampar Stefan Novaković 3. avgusta 1792. godine i te novine su se zvale „Slavenoserbski vjedomosti“. Stefan Novaković je štampao novine„Slavenoserbski vjedomosti“ dvije godine i prestale su da izlaze 1794. godine.
Dakle, prije takozvanih prvih srpskih novina „Novina serbskih“ (1813), štampana su tri srpska glasila: Orfelinovo 49 godina ranije, braće Puljo 22 godine i Novakovićevo srpsko glasilo 21, godinu ranije.
Tek 19. aprila 1813. godine pojavljuju se nove srpske novine, tek četvrte po redu a ne prve(!), „Novine serbske iz carstvujuščega grada Vijene“ koje su uređivali Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić i one su izlazile do kraja februara 1822. godine.
O svim ovim detaljima opširno saa pisao u naučnoj studiji „Srpsko blago u Beču i Vukova prodaja srpskih relikvija“ koja je za poslednjih 5 godina doživjela pet izdanja u otadžbini i inostranstvu.
Da zaključim, molim novinare i ostale intelektualce da ne ponavljau papagajski laž da su prve srpske novine osnovane 1813. godine u Beču kad se zna da su prve srpske novine osnovane 49. godina ranije u Veneciji, tačnije rečeno 1764. godine.
Ubi nas neznanje, reče dr Nikolaj Velimirović, najmudriji Srbin poslije Svetog Save i Njegoša!
