Fotografije iz Vukovara u jesen 1991. godine prikazuju nivo destrukcije koji i danas izaziva brojne rasprave. Za razumijevanje ovih prizora ključno je sagledati šire vojno-političke činjenice tog perioda:
Naoružavanje i fortifikacija grada.
Hrvatske separatističke snage (Zbor narodne garde – ZNG), u čijim su se redovima borili i brojni strani dobrovoljci i plaćenici, tokom 1991. godine sistematski su pretvarale stambene zgrade, kuće i civilne objekte u zaklone, snajperska gnijezda i protivtenkovska utvrđenja. Taktika pretvaranja civilnog prostora u liniju fronta direktno je izložila grad razaranju.
Pasivnost JNA tokom progona Srba.
Tokom proljeća i ljeta 1991. godine (od maja pa nadalje), srpsko stanovništvo u Vukovaru bilo je izloženo sistematskom zastrašivanju, bacanju eksploziva na kuće, otmicama i ubistvima. Vrh Jugoslovenske narodne armije (JNA) dugo je zauzimao stav „neutralnosti”, držeći se formalizma tada već uveliko dezintegrisane savezne države i ignorišući sistemski pritisak na srpske civile.
Povod za intervenciju i deblokada kasarne.
JNA nije započela operaciju radi zaštite određene etničke grupe, već tek nakon što su formacije ZNG stavile pod višenedjeljnu opsadu i oružani napad saveznu kasarnu i njeno ljudstvo u samom gradu.
Hladan vojnički pristup i posljedice.
Djelujući kao teška doktrinarna armija, JNA je prilikom upotrebe oklopno-mehanizovanih jedinica i artiljerije primjenjivala standardna vojna pravila za urbanu borbu: neutralisati vatrenu tačku koja pruža otpor, bez obzira na etničku pripadnost ili vlasništvo nad objektom. Zbog takvog aparatnog pristupa, ogromnu materijalnu štetu pretrpjela su upravo srpska domaćinstva i imovina lokalnog stanovništva.
Uloga motivisane srpske Tertorijalne odbrane (TO)
Za razliku od inertnog saveznog vojnog vrha, lokalne srpske jedinice Teritorijalne odbrane stupile su u borbu iz tri jasna razloga:
1) Poštovanje Ustava SFRJ i legitimiteta TO kao zvanične oružane komponente.
2) Zaštita prava na ostanak u Jugoslaviji i protivljenje nelegalnoj secesiji.
3) Direktna samoodbrana nakon višemjesečnog terora kom su bili izloženi.
Ironija i tragika vizuelnih svjedočanstava iz ovog perioda ogleda se u tome što su u mnogim od razrušenih objekata sa fotografija – posebno u radničkim naseljima poput Borovog Naselja – prije rata većinski živjeli upravo Srbi. Dok su njihovi domovi uništavani u vojnoj operaciji koju je savezna armija izvodila bez obzira na etnički sastav, isti ti prizori su u decenijama koje su uslijedile u hrvatskom publicističkom i političkom establišmentu iskorišćeni kao glavni adut za globalnu medijsku kampanju. Na taj način, fotografije porušenih srpskih domova i imovine pretvorene su u isključivi simbol takozvane „srpske agresije”, čime su srpske žrtve iz Vukovara dvostruko brisane – najprije na terenu, a potom i u zvaničnom istorijskom narativu.
Zapadni Srem, Vukovar, jesen 1991. godine.
Autor: Stojan Janković
Izvor: Uskok
