Suština nije u Francu Ferdinandu.- Suština je u političkoj logici koja se ponavlja više od jednog vijeka: prihvatljiv je svako ko je spreman da ograniči, obuzda ili minimizira srpski politički i nacionalni faktor.
- Bio to Beč 1908, neka velika sila devedesetih ili danas kancelarija visokog predstavnika – princip ostaje isti.
- Suverenitet se relativizuje, demokratska volja se suspenduje, a „tisuljetna državnost“ o kojoj se govori postaje pregovaračka kategorija, samo ako to znači slabljenje srpskog identiteta unutar BiH.
- I zato je spomenik tek simptom.
- Pravi problem je u spremnosti da se prihvati bilo čija dominacija – samo da nije srpska ravnopravnost.
- A društvo koje gradi identitet isključivo na negaciji drugog, prije ili kasnije ostaje bez sopstvenog uporišta.
AUTOR: Aleksandar Stojanović
Odluka sarajevskih vlasti da podignu spomenik austrougarskom prestolonasljedniku Francu Ferdinandu i njegovoj supruzi Sofiji izazvao je brojne reakcije, kako u regionu, tako i u samom Sarajevu. Dok neki takvu odluku podržavaju, mnogi su digli glas protiv takve odluke. U konačnici, nije ni bitno da li će taj spomenik biti podignut. Ostaće zapisano da je neko došao na ideju da spomenik podigne okupatoru.
Upravo činjenica da se diže spomenik carskoj porodici jedne okupacione sile je nešto što svi ističu. Franc Ferdinand i Sofija nemaju spomenik, pa čak ni u ulicu, ni u Austriji, pa su se mnogi zapitali kako je Sarajevo došlo na ovakvu ideju. A odgovor leži u onome što je centar bošnjačke ideologije danas. Takav narod, koji je formalno stvoren 1993. godine, danas ima negativno konstituisan identitet. Odnosno oni se identitetski određuju suprotno Srbima i svemu srpskom, a ne kao autentičan narod.
Odnosi Srbije i Austrougarske
Zato se ovdje kratko treba vratiti na odnose Srbije i Austrougarske sa kraja 19. i početka 20. vijeka, jer bez srpskog oslobođenja nemoguće je objasniti ni pitanje unutrašnjih odnosa u Bosni.
Kada se Srbija počela oslobađati od Turaka i stvarati nezavisnu državu, od strane drugih sila, prvenstveno Austrougarske, prepoznata je opasnost za srpske interese. A jedan od ključnih interesa Srbima bila je upravo Bosna, jer je ona viđena kao nesporna srpska zemlja. I to je bilo tačno. Kako istorijski, tako i trenutno – apsolutnu većinu tadašnjeg stanovništva u Bosni činili su Srbi.
Prvi pokušaj da se ujedine srpske zemlje bio je Nevesinjska puška, odnosno ustanak u Bosni. Mnogi danas ne shvataju zašto je taj ustanak imao ne samo uticaj na prilike na Balkanu, nego i u Evropi. Ovim ustankom nije bila ugroženo samo Osmansko carstvo, nego i interesi Austrougarske kojoj bi potencijalna ujedinjena srpska zemlja bila ogromna prijetnja.
Zato je aneksija Bosne 1908. godine u Srbiji posmatrana kao okupacija srpskih teritorija i izazvala je krizu u odnosima dvije države. Okupacijom Bosne od strane Austrougarske spriječeno je širenje srpske države na njene prirodne teritorije i ujedinjenje srpskog naroda, koje je u Bosni, kao što je već rečeno, bilo dominantno.
Kalaj
Tako je stvorena kalajevska i nacija i istorija, konstruisana za potrebe ne Bosne i Hercegovine, nego kao alat za interese velikih sila odnosno borbe protiv srpskih interesa.
Inferiornost kao politički obrazac
I tu dolazimo do suštine.
Sarajevo danas ne podiže spomenik Francu Ferdinandu zato što ga istinski slavi. Sarajevo slavi činjenicu da je Austrougarska zaustavila srpsko nacionalno ujedinjenje. Okupator postaje prihvatljiv – čak poželjan – ukoliko je djelovao protiv Srba.
To je psihološki i politički obrazac inferiornosti: u nedostatku sopstvene snage, traži se velika sila koja će „obaviti posao“. U Prvom svjetskom ratu to je bila Austrougarska, u Drugom razne druge sile, devedesetih NATO, a danas – visoki predstavnik.
Današnji visoki predstavnik u BiH funkcioniše kao de fakto protektoratski namjesnik. Bez demokratskog legitimiteta, sa ovlašćenjima da nameće zakone i suspenduje volju izabranih predstavnika, on predstavlja institucionalizovani oblik ograničenog suvereniteta.
Ipak, značajan dio sarajevske intelektualne i političke javnosti ne samo da ne dovodi u pitanje tu činjenicu, već aktivno priziva intervencije visokog predstavnika – uvijek kada je potrebno politički disciplinovati Republiku Srpsku ili srpske predstavnike.
Paradoks je očigledan: priziva se strana sila, iako to znači da je i sopstveni narod pod spoljnim tutorstvom. Suverenitet se žrtvuje radi taktičke prednosti nad Srbima.
Kontinuitet ponašanja
Ovaj obrazac nije nov. Tokom ratova devedesetih godina, bošnjačko političko rukovodstvo je otvoreno tražilo intervenciju velikih sila. Nije sporno da svaka strana u ratu traži saveznike, ali kada se ta potreba pretvori u trajnu političku strategiju, u stalno oslanjanje na spoljni faktor kao ključnog arbitra, onda to postaje pokazatelj unutrašnje slabosti.
I zato je spomenik Francu Ferdinandu mnogo više od spomenika. To je simbolički čin. To je poruka da je prihvatljiv svako ko je bio usmjeren protiv srpskih nacionalnih interesa, bez obzira na činjenicu da je riječ o okupacionoj sili.
Zaključak
Suština nije u Francu Ferdinandu. Suština je u političkoj logici koja se ponavlja više od jednog vijeka: prihvatljiv je svako ko je spreman da ograniči, obuzda ili minimizira srpski politički i nacionalni faktor. Bio to Beč 1908, neka velika sila devedesetih ili danas kancelarija visokog predstavnika – princip ostaje isti. Suverenitet se relativizuje, demokratska volja se suspenduje, a „tisuljetna državnost“ o kojoj se govori postaje pregovaračka kategorija, samo ako to znači slabljenje srpskog identiteta unutar BiH.
U tom obrascu, svaki projekat je dobrodošao – ma koliko bio protektoratski, ma koliko značio institucionalnu zavisnost – ako služi kao protivteža Srbima. Tako se dolazi do apsurda da se istovremeno govori o punoj državnosti, a priziva strani namjesnik da nameće zakone. Da se poziva na istorijski kontinuitet, a podiže spomenik predstavniku okupacione sile.
I zato je spomenik tek simptom. Pravi problem je u spremnosti da se prihvati bilo čija dominacija – samo da nije srpska ravnopravnost. A društvo koje gradi identitet isključivo na negaciji drugog, prije ili kasnije ostaje bez sopstvenog uporišta.
I zato je u takvom društvu Gavrilo Princip terorista, a Franc Ferdinand žrtva.
Kalajevsko stvaranje nacije
A zašto je to važno današnjim Bošnjacima? Pa iz vrlo prostog razloga – oni, tada kao muslimani, bili su oruđe Austrougarima za borbu protiv Srbije. Došli su pod zaštitu veću nego što su ikada bili pod Osmanskim carstvom.
Za razliku od srpskog nacionalnog pokreta, koji je težio oslobođenju i ujedinjenju, muslimanske elite u Bosni našle su se u strahu od gubitka dotadašnjeg društvenog statusa. Dolazak Austrougarske za njih je značio zaštitu od potencijalne dominacije srpskog faktora.
Nakon oslobođenja Srbije, muslimani su raseljavani u krajeve Osmanskog carstva, pa su se i muslimani u Bosni zabrinuli za svoju sudbinu. Dolazak Austrougarske, iz njihove perspektive, spriječio je njihovo raseljavanje ili bar djelimično vraćanje u vjeru prađedovsku. Otuda i kalajevski projekat izgradnje bosanske nacije – ne iz ljubavi prema muslimanima, nego kao izgradnja svojevrsne tampon zone i antipoda pravoslavcima u Bosni. Cilj je bio jasan: neutralisati srpsku većinu i stvoriti tampon-zonu prema Srbiji.
Tako je stvorena kalajevska i nacija i istorija, konstruisana za potrebe ne Bosne i Hercegovine, nego kao alat za interese velikih sila odnosno borbe protiv srpskih interesa.
Inferiornost kao politički obrazac
I tu dolazimo do suštine.
Sarajevo danas ne podiže spomenik Francu Ferdinandu zato što ga istinski slavi. Sarajevo slavi činjenicu da je Austrougarska zaustavila srpsko nacionalno ujedinjenje. Okupator postaje prihvatljiv – čak poželjan – ukoliko je djelovao protiv Srba.
To je psihološki i politički obrazac inferiornosti: u nedostatku sopstvene snage, traži se velika sila koja će „obaviti posao“. U Prvom svjetskom ratu to je bila Austrougarska, u Drugom razne druge sile, devedesetih NATO, a danas – visoki predstavnik.
Današnji visoki predstavnik u BiH funkcioniše kao de fakto protektoratski namjesnik. Bez demokratskog legitimiteta, sa ovlašćenjima da nameće zakone i suspenduje volju izabranih predstavnika, on predstavlja institucionalizovani oblik ograničenog suvereniteta.
Ipak, značajan dio sarajevske intelektualne i političke javnosti ne samo da ne dovodi u pitanje tu činjenicu, već aktivno priziva intervencije visokog predstavnika – uvijek kada je potrebno politički disciplinovati Republiku Srpsku ili srpske predstavnike.
Paradoks je očigledan: priziva se strana sila, iako to znači da je i sopstveni narod pod spoljnim tutorstvom. Suverenitet se žrtvuje radi taktičke prednosti nad Srbima.
Kontinuitet ponašanja
Ovaj obrazac nije nov. Tokom ratova devedesetih godina, bošnjačko političko rukovodstvo je otvoreno tražilo intervenciju velikih sila. Nije sporno da svaka strana u ratu traži saveznike, ali kada se ta potreba pretvori u trajnu političku strategiju, u stalno oslanjanje na spoljni faktor kao ključnog arbitra, onda to postaje pokazatelj unutrašnje slabosti.
I zato je spomenik Francu Ferdinandu mnogo više od spomenika. To je simbolički čin. To je poruka da je prihvatljiv svako ko je bio usmjeren protiv srpskih nacionalnih interesa, bez obzira na činjenicu da je riječ o okupacionoj sili.
Zaključak
Suština nije u Francu Ferdinandu. Suština je u političkoj logici koja se ponavlja više od jednog vijeka: prihvatljiv je svako ko je spreman da ograniči, obuzda ili minimizira srpski politički i nacionalni faktor. Bio to Beč 1908, neka velika sila devedesetih ili danas kancelarija visokog predstavnika – princip ostaje isti. Suverenitet se relativizuje, demokratska volja se suspenduje, a „tisuljetna državnost“ o kojoj se govori postaje pregovaračka kategorija, samo ako to znači slabljenje srpskog identiteta unutar BiH.
U tom obrascu, svaki projekat je dobrodošao – ma koliko bio protektoratski, ma koliko značio institucionalnu zavisnost – ako služi kao protivteža Srbima. Tako se dolazi do apsurda da se istovremeno govori o punoj državnosti, a priziva strani namjesnik da nameće zakone. Da se poziva na istorijski kontinuitet, a podiže spomenik predstavniku okupacione sile.
I zato je spomenik tek simptom. Pravi problem je u spremnosti da se prihvati bilo čija dominacija – samo da nije srpska ravnopravnost. A društvo koje gradi identitet isključivo na negaciji drugog, prije ili kasnije ostaje bez sopstvenog uporišta.
I zato je u takvom društvu Gavrilo Princip terorista, a Franc Ferdinand žrtva.
IZVOR: Kompasinfo
