Srebrenica je lako postala dogma koja se ne sme dovoditi u pitanje jer proglašena plodom loše istorije jednog iščašenog naroda, dok su pokolji imperijalnih hegemona maskirani koka-kolom, džinsom i „slobodnim tržištem”
Kad god slušamo NVO dociranja o potrebi suočavanja sa prošlošću kao preduslovu pomirenja među narodima na prostoru bivše Jugoslavije, kad god činovnici zemalja Kolektivnog zapada ne propuste nijednu priliku da nam udele packu zbog poricanja tzv. „genocida” u Srebrenici, uvek se treba setiti svetlih primera iz istorije zapadnog humanitarnog imperijalizma i načina na koji su oni, promptno i savesno, reagovali na svoja prosvetiteljska zastranjivanja – ta blaga odstupanja od civilizacijskih normi obavezujućih za njihova i potpuno nevažeća za društva na rubovima imperije.
Francuske vlasti su odmah posle Drugog svetskog rata 1945. godine masakrirale više hiljada Alžiraca u Setifu i Gelmi (6.000 ubijenih je najniža procena). Kolevka demokratije – država koja je tako oštro zahtevala da se Srbija i Republika Srpska odrede prema zločinu u Srebrenici – prihvatila je da se Alžiru i alžirskom narodu izvini tek 2005. godine i to preko ambasadora koji tim povodom ni slučajno nije prelomio preko jezika reč genocid, već je govorio o „neoprostivoj tragediji”.
Slično je bilo i sa Holandijom, čija vojska je bila nesposobna da demilitarizuje, a potom i odbrani zaštićenu zonu Srebrenica. Za razliku od Alžira – koji je bio deo Francuske – Indonezija je bila holandska kolonija. Holandska vojska je krajem 1947. godine masakrirala oko 450 stanovnika, svi su bili muškarci, indonežanskog sela Rauagede. Niko nikada nije osuđen za taj zločin, a tek posle 2008. godine holandski sud je dosudio simboličnu odštetu od ukupno 180.000 evra. Službeno izvinjenje je usledilo tek 2011. godine, jer je trebalo vremena to sročiti.
Zločini imperijalizma
Zamislimo samo kakav bi odnos prema ovim zločinima imale vlade i javnost ovih zapadnih zemalja da su u Alžiru ili Indoneziji prethodno izvršeni masovni zločini nad Francuzima i Holanđanima (koji su u Indoneziji prisutni od 17. veka), reda veličine srpskog stradanja u srednjem Podrinju od 1992. godine, ili da je pitanje odnosa prema zločinu bilo povezano sa opstankom Francuske ili Holandije kao države?
Kad srpski građanisti počnu da se dive džentlmenskoj primopredaji vlasti u Velikoj Britaniji, a oproštajni govor Rišija Sunaka proglase novom Besedom na gori, obično zaključe kako je to nedostižan nivo političke kulture i da su Britanci 100 godina ispred nas. A Britanci su pre otprilike 100 godina smatrali da su istorija i ljudska evolucija – bilo božanski vođeni ili kao rezultat prirodne selekcije – neumoljivo vodili stvaranju Britanske imperije 19. veka.
Eugenika, socijaldarvinizam, „prirodna selekcija”, maltuzijanska demografija, mitovi o božanskom pravu, rasnoj prednosti, manifestnoj sudbini ili civilizatorskoj misiji i druge napredne intelektualne strategije bili su predmet širokog konsenzusa među političkim elitama Gordog Albiona i služile su mu kao sredstvo legitimacije varvarskog ponašanja u zemljama na periferiji carstva.
Rečima lorda Solsberija – britanskog konzervativnog premijera u tri mandata – s početka 20. veka: „Da su naši preci brinuli o pravima drugih ljudi, Britansko carstvo ne bi bilo ni stvoreno” (If our ancestors had cared for the rights of other people, the British empire would not have been made). Rezultat te ideologije je:
totalno istrebljenje Tasmanaca;
pokolj najmanje 10.000 Sudanaca u samo jednoj bici kod Omdurmana u septembru 1898;
naredba generala Redžinalda Reksa Dajera trupama Gurka u aprilu 1919. da u Amritsaru pobiju što više Pandžabijaca koji su mirno protestovali (preko 1.000 ubijenih, Britanija se nikada nije zvanično izvinila za ovaj masakr, ali je izrazila „duboko žaljenje” 2019. godine).
I mnogi slični događaji, sve do krvoprolića i sadističkog potiskivanja naroda Kikuju u Keniji 1950-ih, ne da nisu bili moralno neodbranjivi zločini imperijalizma, već logika unapred određenog narativa jedne civilizacije, kojoj se naši drugosrbijanci neizrecivo dive. Podrazumeva se da se istovremeno zgražavaju nad defektima u „kulturnoj DNK” naroda kome samo slučajno pripadaju i da preziru inferiornost njegovog kulturnog obrasca, koji svoje logično ishodište ima u Srebrenici 1995. godine.
Gramatika civilizacija
Nismo (bar neki od nas nisu) nerazboriti da ne razumemo da imperije funkcionišu zahvaljujući prestižu kojim zrače, bar jednako koliko i snazi, i da se zapravo urušavaju ako se oslanjaju isključivo na silu. Umetnički stilovi, lingua franca i potrošačke preferencije šire se iz centra zajedno sa moći i investicionim kapitalom, ponekad kulturnom diplomatijom, ponekad jednostavno popularnim ukusom za intrigantne proizvode metropole, bilo da je to Android, Koka-kola ili Big mek.
Nema sumnje da imperije pružaju javna dobra, trendove i životni stil koji mase ljudi izvan njihovih granica zaista žele da uživaju. Staro je i dobro postavljeno marksističko pitanje koliko su te želje prirodne i prirođene, tj. da li one mogu da postoje nezavisno od društva u kom živimo, ili su naše želje proizvod socijalizacije (u ovom slučaju socijalizacije unutar kapitalističkog društva – jedinog koje danas poznajemo).
Međutim, ono što beznadežno kolonizovani umovi i pristalice zapadnog progresa kao nezamenjivog modela modernizacije i razvoja u nezapadnim društvima previđaju je suptilna razlika između konzumerističkog i tehnološkog aspekta zapadne civilizacije i njene fenomenološke ukupnosti. O tome je, neopterećen fetišizacijom Zapada i „nasleđem belog čoveka”, daleko suptilnije pisao Fernan Brodel u knjizi Gramatika civilizacija (u hrvatskom prevodu „Civilizacije kroz povijest”):
„Međutim, ‘industrijska civilizacija’ koju Zapad izvozi, samo je jedna značajka zapadne civilizacije. Svijet koji je prima ne prihvaća istodobno cjelinu te civilizacije, naprotiv. Uostalom, prošlost civilizacija samo je povijest neprestanih prijenosa iz jedne civilizacije u drugu tijekom stoljeća, a da one ipak nisu izgubile svoje posebnosti ni svoje izvornosti”.
Neupitna dogma
Koliko god bili teški, zločini Srba su od početka među zapadnim političkim elitama i uticajnim medijima pripisivani kulturnim anomalijama i lošoj istoriji, dok su hrvatski i bošnjački zločini nad Srbima bili viđeni kao uzgredna posledica patologije pojedinačnih izvršitelja i eventualno defanzivnog zastranjivanja pred srpskom agresorskom hegemonijom. Takvu predstavu o poreklu ratnih stradanja – pre svega u Bosni i Hercegovini između 1992-1995. godine – još pre više od 30 godina zacementirao je Bi-Bi-Sijev (BBC) dokumentarni film „Srpski epovi” (Serbian epics) Pavela Pavlikovskog, premijerno emitovan 1992. godine.
O ovom filmu pisao je Zoran Ćirjaković još 2013. godine u nedeljniku Vreme: „Pavlikovski, praktično, zlo predstavlja kao rezultat vekova ‘kontaminacije’ svetosavljem, pravoslavnim ‘krstom i vjerom hrišćanskom’, opsesijom ‘ranama roda moga’ i ‘guslama mojim najdražim’. Zvuk gusala je sugerisan kao ‘muzika na koju je srpski rod navikao’ i ‘od kojih Srbinu ništa preče nema’ i on se, već u prvim scenama, zloslutno nadvija i nad jutarnjom pastoralnom idilom i nad opkoljenim Sarajevom. Film gledaocima predstavlja narod koji je programiran toliko moćnom kulturalnom silom i uhvaćen u klopku sopstvene loše istorije da svako ‘njegovo’ zlo deluje istovremeno i predodređeno i neizbežno. To se suštinski ne razlikuje od starih, rasističkih predstava”.
Bivši američki predsednik Bil Klinton u Memorijalnom centru Potočari, Srebrenica, 11. jul 2003. (Foto: Flickr/FraMe.Photo)
Drugim rečima, nije Srebrenica postala ključni argument o srpskoj kolektivnoj krivici i glavno opravdanje zahteva za ukidanjem Republike Srpske zato što je to zločin nad zločinima – arhizločin neretko i neukusno upoređivan sa Holokaustom – niti zato što je to zločin neuporediv sa brojnim masakrima koje su – čak i posle Drugog svetskog rata države Kolektivnog zapada – izvršile nad domicilnim stanovništvom svojih kolonijalnih uprava.
Srebrenica je relativno lako postala neupitna dogma, a svako razmatranje njene istorijske/političke pozadine ili broja stradalih proglašavano je za političku nekorektnost i „negiranje genocida”, jer je taj zločin predstavljen kao organski plod „loše istorije” jednog iščašenog naroda. Neizbežno ishodište njegovog inferiornog kulturnog obrasca prema kome svaki pokolj imperijalnih hegemona izgleda nevinije i pitomije, jer je zaliven Koka-kolom, preobučen u džins i anesteziran neograničenom ponudom „slobodnog tržišta”, koje je u najvećem triku koji đavo izveo poistovećeno sa slobodom.
autor:Aleksandar Divović je pravnik i publicista iz Požege. Ekskluzivno za Novi Standard.
