Željko Travica je u montiranom procesu optužen da je mučio i streljao ratne zarobljenike kod Vinkovaca. Hrvatski policajac Ivan Bartolić je osetio moralnu obavezu da objavi da ga je Travica spasao egzekucije
U današnje doba spljoštenog pogleda na svet, svi međuljudski odnosi se posmatraju iz usko lične vizure, što dovodi do pojednostavljivanja, a samim tim i do grešaka. Područje u kojem su greške posebno izražene, je područje političkog delovanja.
U svom konceptu političkog Karl Šmit kao osnovu mehanizma političkog delovanja stavlja razlikovanje između prijatelja i neprijatelja. Aktivnosti u kojima se to raspoznavanje vrši su one koje je tiču poslova države, bilo u njenom odnosu sa drugim državama, bilo u odnosu između grupa koje se bore za vlast unutar države, ili pak u odnosu između nacionalnih grupa prilikom stvaranja njihovih država. Kako Šmit objašnjava, tu se radi o odnosima na nivou kolektiva, ne o ličnim odnosima pojedinaca. U Antici su postojali posebni izrazi za ličnog i nacionalnog/državnog neprijatelja: inimicus i hostis kod Rimljana, ἐχθρός i πολέμιος kod Grka[1].
Mehanizam političkog delovanja je došao do izražaja za vreme raspada SFRJ. Hrvatska nacija je prilikom stvaranja svoje države došla u sukob sa srpskom nacijom, koja je živela na delu teritorija na kojima je hrvatska država trebala biti stvorena, a koja je tu pokušala stvoriti svoju srpsku državu. Kada dođe do sukoba pomešanih etničkih skupina, linija razlikovanja ličnog od nacionalnog neprijatelja se često muti, naročito kod politički zaostalih naroda kao što su tada bili Srbi i Hrvati. Međutim, postojali su ljudi koji su zahvaljujući svojim ličnim kvalitetima te linije bili svesni.
Ivan Bartolić je kao hrvatski policajac prilikom prolaska pored srpske barikade ranjen, kada ga je Željko Travica spasio egzekucije. Iako je Bartolić bio Travici nacionalni neprijatelj, nije bio lični i time je Travica bio u obavezi da ga spasi neljudskog čina[2]. Tokom ratnog sukoba oni su se borili svako na svojoj strani, ostajući neprijatelji na nacionalnom nivou.
Hrvatska je posle završetka rata Srbe nastavila da posmatra kao neprijatelje. Pošto su u novonastalim okolnostima ratna sredstva prestala da se koriste, ona je u obračunu sa Srbima počela da koristi druge načine, gde je možda najbitnije sredstvo optužba za ratni zločin. U mnogobrojnim primerima upotrebe ovog sredstva, ističe se upravo slučaj Željka Travice. On je u montiranom procesu optužen da je mučio i streljao ratne zarobljenike, u kojem je jedan od svedoka otišao toliko daleko u izmišljanju da je tvrdio da ih je terao da jedu ljudski mozak. Tokom suđenja se ne samo otkrilo da je nevin, nego se saznalo i ime pravog počinioca zločina[3], kome je dopušteno da pobegne[4]. Ivan Bartolić je osetio moralnu obavezu da izađe u javnost sa informacijama o svom iskustvu sa Željkom Travicom, kada je bio spreman da se pojavi na sudu, koji je to svedočenje odbio.
Ovde vidimo dva čoveka sa razvijenom političkom svešću, koji su svesni linije koja razdvaja ličnog i kolektivnog neprijatelja. U Bartolićevom slučaju, ta svest je razvijenija od države kojoj pripada, jer je ona nastavila da progoni Srbe posle završetka rata, kada bi po prirodi stvari neprijateljstva trebala da prestanu.
Posebno je zanimljiv slučaj svedoka koji su svedočili protiv Travice. Naime, četvorica svedoka odbrane su ustvrdila da je Travica i njima spasio život[5]. Oni su praktično u istoj situaciji kao i Bartolić, ali su odabrali da postupe suprotno od njega. Pošto nemaju razvijenu političku svest poput Bartolića, tu je verovatno nizak nivo kvaliteta ličnosti uzrokovao da se u mutiranom političkom delovanju hrvatske države prepozna prilika za materijalnu korist.
Šmitova teza o suštini politike deluje jednostavno i banalno, i ona bi u nekim drugim vremenima stvarno bila takva. Međutim, atrofija kvaliteta ljudskog materijala, i hipertrofija mentalnih konstrukcija koje služe zatrpavanju očiglednih životnih zakona, dovele su do toga da se moraju isticati stvari koje su nekad bile jasne skoro svima. Postoje ličnosti koje atrofija nije pogodila, i kroz njihovo delovanje izbijaju drevne ljudske vrline. Željko Travica i Ivan Bartolić su takvi ljudi.
Njihov primer bi mogao da posluži kao inicijator razvijanja političke svesti kod onih osoba koje poseduju trag autentične ličnosti u sebi, ali su im šoping kultura, podrazumevana tupava površnost savremene javne sfere i akademsko „intelektualno“ brbljanje navukli preko glave foliju koja izobličava pogled na stvari i događaje. Duh vremena je takav da nema prostora za preveliki optimizam po tom pitanju.
[1] Concept of political, Carl Schmit, The University of Chicago press, Chicago, 1996, 28.
[2] Bartolić događaj opisuje ovde: https://www.vecernji.hr/vijesti/zeljko-travica-strajka-gladu-u-zatvoru-obitelj-nezadovoljna-odnosom-suda-prema-njemu-1895384
[3] Za svedočenje koje je otkrilo ubicu videti ovde: https://www.nacional.hr/obrat-na-sudenju-svjedok-tvrdi-da-masakr-u-cericu-nije-pocinio-travica-kriv-mjestanin-mirkovaca/
[4] https://budica.info/nestao-prokazani-zlocinac-kajkic-grubic-je-pobjegao-u-srbiju-sustav-je-opet-zakazao/
[5] https://www.nacional.hr/obrat-na-sudenju-svjedok-tvrdi-da-masakr-u-cericu-nije-pocinio-travica-kriv-mjestanin-mirkovaca/
